ΠΑΧΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ: O ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ


ΝΙΚΟΣ ΠΑΧΟΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ
O NIKOΣ ΠΑΧΟΣ ΣΗΜΕΡΑ

Κυρτωμένος από τα χρόνια, αλλά με τη ζωντάνια του αιώνιου έφηβου, ο Αντώνης Πάχος, o παλαιότερος φωτογράφος της Δωδεκανήσου με το τεράστιο υλικό, που καλύπτει την περίοδο από την ιταλική Κατοχή, το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τις μέρες μας, αποτελεί μια ζωντανή κιβωτό ιστορικής μνήμης.

Από τον προπάππο του μέχρι τον παππού και τον πατέρα του, ολόκληρη η οικογένεια, με καταγωγή από τη Σύμη, ασχολήθηκε με το εμπόριο. Ο πατέρας του, σε κάποιο από τα ταξίδια του στη Σμύρνη ερωτεύθηκε το φωτογραφικό φακό. Έτσι, αγόρασε την πρώτη φωτογραφική μηχανή της Δωδεκανήσου κι έγινε ο φωτογράφος των νυφών.

«Ήμουνα παιδάκι 10 χρονών, όπου φωτογραφίζαμε, καταστολισμένες, τις υποψήφιες νύφες για τους μετανάστες γαμπρούς στην Αμέρικα. Κυριολεκτικά ονειρευόμουνα τη μέρα, που θα μπορούσα κι εγώ να φωτογραφίσω», λέει ο Αντώνης Πάχος και τα μάτια του «βυθίζονται» στο υπέροχο παρελθόν της νιότης του. Παρ’ ότι έπαιζε βιολί από τα μικράτα του, η φωτογραφία τον συνεπήρε σαν μια τέχνη του μέλλοντος.

Το 1925, χρονιά της γέννησής του, ο πατέρας του άνοιξε το πρώτο επίσημο φωτογραφείο στη Σύμη και το 1928 που ήρθε το ηλεκτρικό ρεύμα, άρχισε να βγάζει πορτρέτα τα οποία μεγέθυναν οι συγγενείς για να δοθούν ως δώρα αβροφροσύνης στα νέα ζευγάρια. Κάθε καινούργιο ζευγάρι είχε απαρεγκλίτως για στολίδι στους τοίχους τα πορτρέτα των πεθερικών από τα σόγια. Αυτή την τέχνη ακολούθησε ο μικρός Αντώνης.

Ο ίδιος ήταν παρών σε όλα τα κοινωνικά γεγονότα του νησιού του κι αργότερα, όταν πάτησε η «γερμανική μπότα» στον τόπο, η οικογένειά του μπήκε στο στόχαστρο των Ιταλών και των Γερμανών.

«Με την κήρυξη του πολέμου, με πλησίασε ένας σύνδεσμος, για να μου προτείνει να βοηθήσω την αντίσταση», θυμάται ο φωτογράφος.

«Αξιοποιώντας το γεγονός ότι είχα το ελεύθερο να μπαίνω στις μονάδες τους και να επισκέπτομαι τα φυλάκιά τους για να τους βγάλω σε αναμνηστικές πόζες, τραβούσα με τρόπο φωτογραφίες που έδειχναν τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τον βαρύ οπλισμό, τα οχήματά τους. Επίσης, πολύτιμες πληροφορίες μού πρόσφεραν οι ίδιοι οι Ιταλοί, χωρίς να το υποψιάζονται. Τις έβρισκα στα δικά τους φιλμ που μου έδιναν για εμφάνιση και στο φόντο συχνά φαίνονταν πράγματα χρήσιμα στους Συμμάχους», προσθέτει.

Το 1946, μετά την παράδοση της Δωδεκανήσου στους Συμμάχους, εγκαθίσταται στη Ρόδο, όπου δουλεύει ως βοηθός του φωτογράφου Π. Σακελλαρίδη. Από το 1948 με την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, ο Αντώνης Πάχος θα δράσει στη Ρόδο, όπου έχει ήδη ανοίξει το πρώτο του φωτογραφείο στην πλατεία Κύπρου.

Έγινε ο επίσημος φωτογράφος των διοικητών σε όλα τα συμβάντα. Από το φακό του πέρασαν οι πρωταγωνιστές της δημιουργίας του κράτους του Ισραήλ μέχρι οι πρωθυπουργοί της σύγχρονης Ελλάδας. Η μνήμη του στέκεται στον Κωνσταντίνο Καραμανλή, στον οποίο δίδαξε, όπως αναφέρει, για λίγες ώρες την τέχνη της φωτογραφίας:

«Παρ’ όλο που με «κάρφωσαν» ότι ήμουν αριστερός, ο τότε πρωθυπουργός είπε πως δεν τον απασχολούσαν τα φρονήματά μου, αλλά το γεγονός πως ήμουν καλός φωτογράφος. Έτσι, γίναμε φίλοι, κάλυπτα τις εμφανίσεις του σε όλη τη Δωδεκάνησο. Του έμαθα τα μυστικά του φακού μου», λέει.

Ο Αντώνης Πάχος, παράλληλα, υπήρξε από τους πρώτους Έλληνες παπαράτσι, καθώς η Ρόδος αποτέλεσε «αγκυροβόλιο» πολλών μελών του διεθνούς «τζετ σετ» στα χρόνια του 1960-1970.

«Φωτογράφισα τον Ωνάση με τις παρέες του, τη Μαρία Κάλλας, που είχε αριστοκρατική όψη. Αργότερα έφερε με το γιοτ την Τζάκυ, την οποία επίσης φωτογράφισα. Ζήτησα από τον Τσόρτσιλ να του βγάλω μια φωτογραφία, εκείνος δέχτηκε κι εγώ του τράβηξα ολόκληρο 36άρι. Είχα γνωρίσει από κοντά τον Αλέξανδρο και τη Χριστίνα, καλά και ταπεινά παιδιά. Πάντως, ήταν ωραίος ο Αριστοτέλης Ωνάσης, ένας πραγματικός μάγκας».

Ο Αντώνης Πάχος δεν σταμάτησε ποτέ να εξελίσσεται ως φωτογράφος. Το 1962-63 πήρε μαθήματα φωτογραφίας στην Πράγα και αργότερα η ΕΡΤ τον έστειλε για μαθήματα κινηματογραφίας στο τηλεοπτικό κανάλι RAI της Ιταλίας.        Από τη χειροκίνητη μηχανή και το σκοτεινό θάλαμο, πέρασε στην έγχρωμη φωτογραφία και σήμερα κατέχει τη λειτουργία της ψηφιακής φωτογραφικής μηχανής.

Οι 300.000 φωτογραφίες του που έχουν διασωθεί, στολίζουν μνήμες από ιδιωτικές στιγμές, αλλά και μεγάλα ιστορικά γεγονότα της Δωδεκανήσου. Έχει «φυλακίσει» στιγμές και Ιστορία σε μια απίστευτη συλλογή αρχείου, η οποία έχει αξιοποιηθεί, καθώς η Νομαρχία Δωδεκανήσου έχει εκδώσει ένα καλαίσθητο φωτογραφικό άλμπουμ με τίτλο «Η Ρόδος με το Φακό του Αντώνη Πάχου».

Η Πολιτεία τον τίμησε ως αντιστασιακό. Έχει βραβευθεί επίσης από το Δήμο Ρόδου με το Αργυρό Μετάλλιο της πόλης, καθώς και από το Δήμο Αθηναίων.

Το όνειρό του είναι να δημιουργήσει μουσείο φωτογραφίας στο σπίτι του, στην κοσμοπολίτικη Ρόδο.

«Όσο μπορώ και κινούμαι -γιατί είμαι ανάπηρος- θα φωτογραφίζω. Ακόμη κι αύριο αν αποδημήσω, θέλω να ‘ναι μετά από μια τελευταία φωτογράφηση», δηλώνει ο παλαίμαχος τεχνίτης της εικόνας!

Advertisements

ΟΝΗΣΙΚΡΙΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑ: ΠΛΟΗΓΟΣ ΚΑΙ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΝΑΥΑΡΧΗΔΑΣ ΤΟΥ Μ.ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΓΡΑΦΕΑΣ ΤΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΙΝΔΙΚΟΥ


Ο Ονησίκριτος ήταν αρχαίος Έλληνας συγγραφέας και, σε μεγάλη ηλικία, κυνικός φιλόσοφος του 4ου αιώνα π.χ., που καταγόταν από την Αστυπάλαια.

alexander
ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Ο Ονησίκριτος υπήρξε σε προχωρημένη ηλικία μαθητής του Διογένη. Πήρε μέρος στην εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και έφθασε μέχρι την Ινδία ως αρχιπλοηγός του στόλου του Νεάρχου. Το έργο του Ονησίκριτου για τον Μέγα Αλέξανδρο δεν σώθηκε, σώθηκαν όμως αποσπάσματα από άλλα έργα του που μας πληροφορούν για την αρχαία Ινδία και τους κατοίκους της. Φαίνεται να έγραψε τα έργα του στην αυλή του βασιλιά Λυσιμάχου της Θράκης. Κατά την αρχαιότητα θεωρούσαν τον Ονησίκριτο κομπορρήμονα και αναξιόπιστο, ακόμα και ο ίδιος ο Αλέξανδρος. Ο Στράβων μνημονεύει τις υπερβολές του και την αγάπη του για τα θαυμαστά πράγματα. Ωστόσο, ένα απόσπασμά του, όπου συνομιλεί με Ινδούς γυμνοσοφιστές, δηλαδή φακίρηδες, φανερώνει άνθρωπο πνευματώδη και οξυδερκή παρατηρητή. Ο «Περίπλους» του (των ακτών της Ινδίας) ενσωματώθηκε από τον Ιούβα Β΄ τον Μαυριτανό με απομνημονεύματα ταξιδιών από τον Νέαρχο και άλλους γεωγράφους, και κυκλοφορήθηκε από αυτόν υπό το όνομα του Ονησικρίτου, αποτελώντας σημαντική πηγή για τον Πλίνιο.

Ο ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ ΤΗΣ ΙΝΔΙΚΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ

articles_kalasa1
ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΦΥΛΗΣ ΚΑΛΑΣ - ΑΠΟΓΟΝΟΙ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

To φθινόπωρο του 326 π.χ. ξεκίνησε μια από τις ναυτικές περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο περίπλους της Ινδικής θάλασσας.

Στη θαλάσσια αυτή επιχείριση χρησιμοποιήθηκε καινούργιος στόλος, ο οποίος ναυπηγήθηκε στις όχθες του Υδάσπη ποταμού, όταν ο Μέγας Αλέξανδρος διαπίστωσε ότι δεν μπορούσε να συνεχίσει την εκστρατεία ανατολικότερα μετά τις αντιδράσεις των στρατιωτών του. Μακεδόνες τεννίτες κατασκεύασαν 30 τριακόντορους και 50 ημιολίες. Τα πλοία αυτά χρησίμευαν για την συνοδεία και την προστασία του κυρίως σώματος της νοπομπής που μετέφερε τα στρατεύματα, και αριθμούσαν σύμφωνα με τον Αρριανό 1.800 περίπου. Σκοπός του περίπλου της Ινδικής θάλασσας, όπως τον προσδιορίζει ο Αρριανός, ήταν να επισκευθούν κατά τον παράπλου, παραλίες, λιμάνια, νησίδες, αν σχηματίζεται κάποιος κόλπος να τον διαπλεύσουν καθώς και τις παραθαλάσσιες πόλεις, και γενικά να περιπλεύσουν ολόκληρη τη χώρα, είτε έρημη είτε έφορη.

Ο Νέαρχος, που ορίστηκε αρχηγός του στόλου ήταν γιος του Ανδροτίμου και είχε γεννηθεί στην Κρήτη. Ωστόσο, πολύ νωρίς πήγε στην Αμφίπολη, σημαντική πόλη της Μακεδονίας. Το Νοέμβριο του 326 π.χ. απέπλευσε η τεράστια αρμάδα. Αρχιπλοηγός του στόλου και κυβερνήτης στην Βασιλική τριακόντορο ορίστηκε ο Ονησίκριτος από την Αστυπάλαια. Τον εφοδιασμό ανθρώπων και πλοίων ανέλαβε ο Κορίνθιος Ευαγόρας, ο γραμματέας του στόλου όπως ονομάστηκε.

Triires5
ΑΡΧΑΙΕΣ ΤΡΙΚΟΝΤΟΡΟΙ


KΛΕΟΜΗΔΗΣ: Ο ΔΡΑΜΑΤΙΚΟΣ ΟΛΥΜΠΙΟΝΙΚΗΣ ΠΥΓΜΑΧΟΣ ΤΗΣ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ


Ο Κλεομήδης από την Αστυπάλαια ήταν αρχαίος Έλληνας αθλητής που στους Ολυμπιακούς Αγώνες της 72ης Ολυμπιάδας, που έγιναν το 496 π.Χ., αγωνίσθηκε στην πάλη, όπου σκότωσε τον `Ικκο, ήρωα της Επιδαύρου. Αλλά οι ελλανοδίκες δεν τον ανεκήρυξαν νικητή επειδή στον αγώνα δεν είχε ακολουθήσει τους κανονισμούς. Τότε ο Κλεομήδης τρελάθηκε και, σύμφωνα με την παράδοση, επιστρέφοντας στην πατρίδα του έριξε τον κίονα ενός σχολείου και σκότωσε 60 παιδιά. Οι κάτοικοι της Αστυπάλαιας τον κατεδίωξαν, οπότε ο Κλεομήδης κατέφυγε στον ναό της Αθηνάς. Οι διώκτες του στάθηκαν έξω από τον ναό για κάποιο χρονικό διάστημα αναποφάσιστοι, μη γνωρίζοντας αν θα έπρεπε να μπουν μέσα και να τον συλλάβουν ή όχι. Τελικώς αποφάσισαν και μπήκαν, αλλά δεν μπόρεσαν να τον βρουν πουθενά μέσα στον ναό. Τότε ρώτησαν το μαντείο και εκείνο τους απάντησε ότι ο Κλεομήδης ήταν ο «τελευταίος των ηρώων» και ότι έπρεπε να του αποδώσουν ιδιαίτερη λατρεία!

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ


Η Αστυπάλαια πρωκατοικήθηκε από τους Κάρες, που την ονομάζουν Πύρρα, για το κοκκινόχρωμά της. Την έλεγαν ακόμα και Πυλαία, αλλά και για τα πολλά και μυροβόλα λουλούδια της και για τους καρπούς της την είχαν οι αρχαίοι επονομάσει « θεών Τράπεζα». Το μέλι της, όπως και τώρα, ήταν ονομαστό.

Το περίεργο είναι πως φίδια δεν υπάρχουν καθόλου σε τούτο το νησί, όχι τώρα, αλλά από την αρχαιότητα. Δίκαια λοιπόν το ‘γραφε και ο Αριστοτέλης ότι « εχθρόν είναι τοις όφεσιν η των Αστυπαλαίων γη». Οι ρωμαίοι την ονόμασαν « Ιχθυοεσσαν», για τα πολλά και ωραία ψάρια που βγάζει η γύρω της θάλασσα, χώρια από τα περίφημα σφουγγάρια της που είναι περιζήτητα. Μα και ο Πλίνιος μιλάει για τα σαλιγκάρια της, πως έχουν θεραπευτικές ιδιότητες. Είχε ακόμα η Αστυπάλαια, τα αρχαία χρόνια, πολλούς λαγούς που έκαναν μεγάλες ζημιές στα σπαρτά της, τόσο που οι κάτοικοι της πήγαν στους Δελφούς να ρωτήσουν το μαντείο με ποιο τρόπο θα απαλλαγούν απ’αυτό το κακό. Τότε η Πυθία τους απάντησε : «Κυνάς τρέφειν και κυνηγετείν». Αν και οι αρχαίοι συγγραφείς λίγα είπαν για την Αστυπάλαια από παλιές επιγραφές που βρέθηκαν εκεί και αλλού μαθαίνουμε πως το νησάκι αυτό σημείωσε ακμή εκείνα τα απόμακρα χρόνια. Είχεν βουλήν ( κατά το δορικόν βουλάν) και δαμόν (δήμο). Πέρασε πρώτα από την κατοχή της θαλασσοκράτειρας Κρήτης, τον καιρό του Μίνωα καθώς γράφει ο Οβίδιος, αργότερα εξελληνίστηκε από αποίκους που ήρθαν από τα Μέγαρα.

Από μια επιγραφή του Δ΄ αιώνα π.Χ. που βρέθηκε στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου, φαίνεται πως οι πρώτοι Αστυπαλίτες ήταν αργολικής καταγωγής όπως και η διάλεκτος τους. Για την ονομασία της Αστυπάλαιας πολλοί πιστεύουν ότι προέρχεται από το « Αστυπαλαιόν», επειδή, προτού την κατοικήσουν οι Έλληνες, την είχαν εμπορικό σταθμό οι Φοίνικες. Λέγεται ακόμα ότι στην Κω ήταν μια παλιά πολιτεία λεγόμενη Αστυπάλαια, που καταστράφηκε από σεισμούς και πως οι άνθρωποί της ήρθαν και κατοίκησαν τούτο το νησί δίνοντάς του το όνομα της παλιάς τους πατρίδας. Η Αστυπάλαια έχει ακόμα πρυτανείο, στοά και ιερά που λάτρευαν το Δία, τον Ασκληπιό, την Αθηνά, τον Ποσειδώνα, την Άρτεμη και τον Διόνυσο. Χώρια απ’ αυτούς οι Αστυπαλίτες είχαν θεοποιήσει και τους δύο τους πρωταθλητές, τον Ονεισίκριτο και τον μεγαλόσωμο Κλεομήδη. Ο τελευταίος είχε ξεπέσει στην εκτίμηση των άλλων συνανθρώπων του γιατί τόση μανία τον κυρίεψε να κερδίσει τη δάφνη της Ολυμπίας στην 71η Ολυμπιάδα ώστε, σε ένα φοβερό αγώνα πυγμαχίας με τον Επίδαυρο Ίκκο, σκότωσε τον αντίπαλό του.

Οι Ελλανοδίκες, εκτός ότι τον υποχρέωσαν να πληρώσει ένα πρόστιμο από 40 τάλαντα, του αφαίρεσαν και την νίκη, γιατί παραβίασε τους κανονισμένους όρους που πρέπει να σέβονται οι πυγμάχοι. Τόσο πολύ στοίχισε αυτό το ατύχημα στο γιγάντιο πρωταθλητή, ώστε έχασε τα λόγια του. Επιστρέφοντας στην Αστυπάλαια, απάνω σ’ ένα παροξυσμό της τρέλας του, πήγε μια μέρα σ’ ένα σχολείο και την που γινόταν μέσα το μάθημα έριξε, με την υπερφυσική του δύναμη, την κολόνα που κρατούσε την στέγη και πλάκωσε 60 παιδιά. Οι κάτοικοι του νησιού έξαλλοι από το θυμό τους, άρχισαν να τον κυνηγούν με τις πέτρες μέσα από τα βουνά και τις κοιλάδες. Η παράδοση λέει πως ο Κλεομήδης, για να σωθεί από το σφοδρό λιθοβολισμό, έτρεξε ζητώντας καταφύγιο στον ναό της Αθηνάς όπου μπήκε μέσα σε ένα κιβώτιο βρισκόμενο στο ιερό. Κλείστηκε εκεί τόσο ερμητικά που μάταια οι απ’εξω προσπαθούσαν να το ανοίξουν. Τέλος αποφάσισαν να το σπάσουν, όταν όμως το κατόρθωσαν το κιβώτιο βρέθηκε άδειο. Έτρεξαν τότε στους Δελφούς να ρωτήσουν το μαντείο τι απόγινε ο τρελός πρωταθλητής. Και έλαβαν τούτη την απάντηση: «Ύστατος πρώων Κλεομήδης Αστυπαλαίευς, όν θυσίες τιμαθ’άτε μηκέτι θνητών εόντα». Από τότε καθώς μας λέει ο Παυσανίας και ο Πλούταρχος, τιμούσαν τον Κλεομήδη ως ήρωα. Την ακμή της αρχαίας Αστυπάλαιας μαρτυρούν και τα νομίσματα του Γ΄, Β΄ και Α΄ αιώνα π.Χ., με τις κεφαλές του Περσέα, του Διονύσου, του Ασκληπιού και της Αθηνάς, που βρέθηκαν εκεί. Η αυστηρή λειτουργία των νόμων της στάθηκε ισάξια της ανθηρής ροδιακής εποχής. Ένα διάστημα το νησί υποτάχθηκε στην ηγεμονία των Αθηναίων, καθώς αναφέρεται στους ορολογικούς των καταλόγων. Από όλους τους θαλασσινούς η Αστυπάλαια θεωρήθηκε ως μια αξιόλογη εμπορική σκάλα, συνδέοντας την Δύση με την Ανατολή, μα περισσότερο ανάμεσα στην Κύπρο, Ρόδο, Κω και τη λοιπή Ελλάδα. Στη ρωμαϊκή εποχή, επειδή στο νησί έχει φυσικά λιμάνια και βαθουλούς όρμους, το μεταχειρίζονταν ως ορμητήριο για την καταδίωξη των κουρσάρων. Οι Ρωμαίοι είχαν συνάψει και συμμαχία με τους Αστυπαλίτες εκείνου του καιρού, και το έγγραφο της συμμαχίας, γραμμένο σε διπλό, το κατέθεσαν, το ένα στον ναό του Δία, μέσα στο Καπιτώλιο της Ρώμης, και το άλλο στον ναό της Αθηνάς και του Ασκληπιού στην Αστυπάλαια. Με το επίσημο αυτό συμβόλαιο που ανανεώθηκε το 105 π.Χ., η Αστυπάλαια πήρε από τους Ρωμαίους την προσωνυμία «civitas foederata». Αφού οι Φράγκοι κυρίεψαν το Βυζάντιο στην Τετάρτη σταυροφορία του 1204 και μοιράστηκαν τα νησιά του Αιγαίου, ο δούκας της Νάξου Μάρκος Σανούδος θρόνιασε το 1207 στην Αστυπάλαια το Βενετσιάνο αριστοκράτη Ιωάννη Κουιρίνη, που στάθηκε και ο πρώτος κτήτορας του κάστρου. Για χρόνια έμεινε η Αστυπάλαια κάτω από την Φράγκικη κατοχή, μέχρι που το 1269 την κατέκτησαν οι Βυζαντινοί με επικεφαλή τον ναύαρχο Λικοίριο. Ήρθε το 1310 ο δεύτερος  Ιωάννης Κουερίνης, απόγονος του πρώτου, και την ξανακυρίεψε με τη βοήθεια  του Μάρκου Γριμάκη. Ο πληθυσμός του νησιού έχει πολύ ελαττωθεί για τούτο ο ηγεμόνας του, που ήταν μαζί και αφέντης στην Τήνο και στην Μύκονο σκέφτηκε να μεταφέρει αποίκους από αυτά τα δύο νησιά για να κατοικηθεί η επί 72 χρόνια ακατοίκητη Αστυπάλαια. Θα την ονόμαζε «Αστυνέα» ενώ αυτός θα έπαιρνε το τίτλο του κόμητα της Αστυνέας, όπως είχε κιόλας αποκτήσει τον τίτλο του κόμη της Τήνου. Η επίσημη όμως διοίκηση της Βενετίας που χάλασε τα σχέδια και τον υποχρέωσε να ξαναστείλει στα νησιά τους όλες τις οικογένειες που είχε ξεσηκώσει από αυτά. Όμως σιγά σιγά η Αστυπάλαια πάλι ξανακατοικήθηκε. Οι Κουερίνοι έμειναν κύριοι της σχεδόν επί 300 χρόνια, κι ο καθένας με την σειρά του ανακαίνιζε και μεγάλωνε το κάστρο της. Πλάκες εντοιχισμένες σε διάφορες μεριές του και μετά οικόσημα των ευγενών Βενετσιάνων, που το έχτισαν και το κατοίκησαν, μιλούν για τα περασμένα μεγαλεία των Κουερίνοι. Μια από αυτές τις πλάκες είναι κι εκείνη του Ιωάννη Δ΄ Κουερίνι και της γυναίκας του Ισσαβέλα απάνω στο κάστρο, όπου αναφέρεται και ο αποικισμός του νησιού. Τούτος ο Κουερίνι κατόρθωσε καθώς βλέπουμε, αυτό που δεν πέτυχε ο πρόγονός του, γιατί τιτλοφορήθηκε ακόμα και «κόμης της Αστυνέας», το Μάρτη του 1413, ημέρα αφιερωμένη στον προστάτη της Άγιο Κουιρίνι: Η πλάκα γράφει τούτα τα λόγια «Joannes Quirines cause Astinease qui eo primus duxit Accolas anno M CCCCXIII die xxx  Marci translatiouis San  Quirini»

Οι άρχοντες έχασαν για πάντα την Αστυπάλαια όταν ήρθε το 1537 μ.Χ. ο φοβερός Βαρβαρόσας στα νησιά του Αιγαίου. Διατήρησαν όμως την ανάμνηση της παλιάς τους δόξας αλλά και τον επίσημο τίτλο τους κρατούν ακόμη, ως τα σήμερα, στη Βενετία, οι μακρινοί τους απόγονοι που υπογράφονται: Quirini – Stampaglia.

Αργότερα οι Τούρκοι παραχώρησαν σύμφωνα με τον ιερό τους νόμο, πολλά προνόμια στα νησιά που τους δήλωσαν αμέσως υποταγή. Τους άφησαν ελεύθερη αυτοδιοίκηση και οι κάτοικοι τους δεν εκπλήρωναν παρά ένα μικρό ετήσιο φόρο, το «μακτού», όπως είδαμε να γίνεται και στα άλλα νησιά. Ένα από αυτά είναι και η Αστυπάλαια. Τα μικρά νησάκια έζησαν ειρηνικά χρόνια με τους Τούρκους διατηρώντας την Ελληνικότητά τους και την γλώσσα τους, που ήταν η επίσημη γλώσσα ανάμεσα στις κοινοτικές αρχές του τόπου, στις αρχές της Ρόδου και της Πύλης. Το εμπόριο και η σπογγαλιεία βρισκόταν σε μεγάλη ακμή καθώς και η ελληνική παιδεία. Όμως με τον ξεσηκωμό της φυλής στην επανάσταση του Εικοσιένα, όλα σταμάτησαν για να ριχτούν οι Έλληνες, θαλασσινοί και στεριανοί στον Ιερόν Αγώνα. Αλλά και οι Κουρσάροι δεν έπαυαν τις αρπαχτικές επιδρομές στα νησιά, όπου ταξίδευαν τότε και πολλοί ξένοι φιλέλληνες. Ένας από αυτούς ήταν και ο Γάλλος πλοίαρχος Η.Bisson, κυβερνήτης μιας καταδρομικής κορβέτας που θυσίασε τη ζωή του το 1827 μέσα στο λιμάνι της Μαλτεζάνας. Είχε προσαράξει εκεί εξ αιτίας μεγάλης τρικυμίας, όταν τη νύχτα του έκαναν αιφνιδιασμό δύο μεγάλα πειρατικά καράβια. Ύστερα από γιγάντια πάλη, ο Γάλλος καπετάνιος, βλέποντας πως θα έπεφτε σε λίγο στα νύχια των κουρσάρων, έβαλε φωτιά στην μπαρουτοθήκη του πλοίου του κι ανατινάχτηκε μαζί με αυτούς στον αέρα. Το 1828, αφού για λίγο παραχωρήθηκε η Αστυπάλαια στην Ελλάδα με τις Νότιες Κυκλάδες ύστερα ξαναδόθηκε στην Τουρκία, όπως έγινε με τις άλλες μεσημβρινές Σποράδες, σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830. Τέτοιο σκληρό χτύπημα δεν περίμεναν οι νησιώτες από τις προστάτισσες Μεγάλες δυνάμεις. Για αυτό και τους έστειλε η ελληνική γερουσία τη διαμαρτυρία τούτη. «Οι κάτοικοι των δυστυχών τούτων μερών με τι βλέμμα θα ίδωσιν, ότι αυτοί οι πρώτοι υπερασπισταί της Ελληνικής υποθέσεως, επαναπίπτουσιν εις την δουλείαν, ενώ ελευθερούσιν τους συμπολεμιστάς των. Ο αποκλεισμός των νησιών θα ωθήση εις εκπατρισμόν ανθρώπους απηλπισμένους…»

Η κραυγή αυτή της απελπισίας κατά πολύ πραγματοποιήθηκε. Οι περισσότεροι νησιώτες ξενιτεύτηκαν ζητώντας την τύχη τους στο εξωτερικό. Η Ιταλική κατοχή με τις πιέσεις και τους περιορισμούς, όπως και η φτώχεια των περισσοτέρων νησιών, ανάγκασαν πάλι σε νέο ξενιτεμό τους Αστυπαλίτες. Έτσι σιγά σιγά τα μέρη αυτά έχασαν τη ζωντάνια τους και την πρώτη τους ακμή χωρίς οι κάτοικοί τους να χάσουν την ζωτικότητά τους, προσπαθώντας να δουλεύουν τη γη και να οργώνουν τις γύρω θάλασσες, για να μην πέσουν τα νησάκια τους σε μαρασμό. Το 1948 παραχωρείται μαζί με τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα.

Ο ΤΟΡΠΙΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΣ – ΠΡΟΑΓΓΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ


ΤΟ ΕΥΔΡΟΜΟ ΚΑΤΑΔΡΟΜΙΚΟ ΕΛΛΗ
ΤΟ ΕΥΔΡΟΜΟ ΚΑΤΑΔΡΟΜΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ <<ΕΛΛΗ>>

Τα ξημερώματα της 15ης Αυγούστου 1940 το «Έλλη» κατέπλευσε στο λιμάνι της Τήνου, από τη Μήλο όπου βρίσκονταν μαζί με το «Αετός». Αγκυροβόλησε 800 μέτρα περίπου από το λιμενοβραχίονα και ετοιμάζονταν να αποβιβαστεί το Άγημα για την Εικόνα. Το πλοίο ήταν σημαιοστολισμένο, οι αξιωματικοί ήταν ενδεδυμένοι με τη μεγάλη στολή. Πλήθος κόσμου βρίσκονταν στην προκυμαία προκειμένου να παρακολουθήσει το Άγημα, προτού κατευθυνθεί προς την εκκλησία. Όλα έμοιαζαν να κυλούν ήρεμα μέχρι τις 3 εκρήξεις που σημειώθηκαν στις 8.30′ στο λιμάνι.

Ο τορπιλισμός

Η ΣΤΙΓΜΗ ΤΗΣ ΕΚΡΗΞΗΣ ΤΗΣ ΤΟΡΠΙΛΗΣ
Η ΣΤΙΓΜΗ ΤΟΥ ΤΟΡΠΙΛΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΔΡΟΜΟΥ <<ΕΛΛΗ>> ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ


Άλλες δύο τορπίλες εκτοξεύτηκαν κατά τον πολιτικών πλοίων «Έσπερος» και «Έλση». Ευτυχώς δεν βρήκαν στόχο διότι τότε τα θύματα θα ήταν πολύ περισσότερα. Και οι δύο τορπίλες χτύπησαν στο κρηπίδωμα του λιμανιού, δημι0ουργώντας ένα μεγάλο, σε ύψος, πίδακα νερού στη θάλασσα. Το γεγονός της προσπάθειας του «άγνωστου» υποβρυχίου να πλήξει και μη πολεμικά πλοία δείχνει ότι οι επιτιθέμενοι επιθυμούσαν να προκαλέσουν μεγάλο αριθμό θυμάτων με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί πανικός στον ελληνικό λαό. Ακόμα και στο μυστικό ανακοινωθέν όμως η ελληνική κυβέρνηση απέκρυψε το γεγονός ότι οι άλλες δύο τορπίλες δεν είχαν σα στόχο το «Έλλη», αλλά τα άλλα πλοία.

ΤΟ ΙΤΑΛΙΚΟ Υ/Β DELFINO ME KYBERNHTH TON G.AICARDI ΠΟΥ ΤΟΡΠΙΛΙΣΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗ
ΤΟ ΙΤΑΛΙΚΟ Υ/Β DELFINO ΠΟΥ ΤΟΡΠΙΛΙΣΕ ΤΟ ΕΛΛΗ ΜΕ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ ΤΟΝ G.AICARDI

Καταδρομικά Έλλη (1914-1940)
Πρώην κινέζικο FEI – HUNG ΕΛΑΦΡΟ ΚΑΤΑΔΡΟΜΙΚΟ
Διαστάσεις: 98 / 12 / 4,3 μέτρα
Εκτόπισμα: 2.115 τόν.
Ταχύτητα: 26 κόμβοι (το 1940, 18 κόμβοι). Τριπλέλικο.
Οπλισμός: 3 πυροβόλα 152 χιλ., 2 πυροβόλα 66 χιλ., 2 πυροβόλα 40 χιλ., 2 Τ/Σ 19 ιντσών. Είχε μεταφορική ικανότητα 100 ναρκών.

Ναυπηγήθηκε το 1912-13 στις ΗΠΑ για λογαριασμό της κινεζικής κυβερνήσεως. Αγοράσθηκε από την Ελληνική Κυβέρνηση το 1914. Μετασκευάστηκε ριζικά στη Γαλλία μεταξύ των ετών 1925-27. Έλαβε μέρος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Βυθίστηκε στις 15 Αυγούστου 1940, σε ειρηνική περίοδο, από το ιταλικό Υ/Β DΕLFΙΝΟ (Κυβερνήτης G.Aicardi), ενώ ήταν αγκυροβολημένο έξω από το λιμάνι της Τήνου, όπου είχε σταλεί για συμμετοχή στον εορτασμό της Παναγίας. Από τον τορπιλισμό σκοτώθηκαν 9 υπαξιωματικοί και ναύτες, ενώ τραυματίσθηκαν 24. Το ίδιο Υ/Β αποπειράθηκε στη συνέχεια να τορπιλίσει τα επιβατηγά ΕΛΣΗ και ΕΣΠΕΡΟΣ που βρίσκονταν μέσα στο λιμάνι της Τήνου. Ευτυχώς η απόπειρα απέτυχε και οι τορπίλες κατέστρεψαν μόνο ένα τμήμα του κρηπιδώματος του λιμανιού.

H «Eλλη» παλιοσίδερα
H «Ελλη» μπορεί να βυθίστηκε στην Tήνο από τους Iταλούς και η Eλλάδα μπορεί να αποδίδει κάθε χρόνο σε εκείνη και το πλήρωμά της τις ανώτατες τιμές, όμως ήδη από τη δεκαετία του 1950, όπως αποκάλυψε ντοκιμαντέρ της τηλεόρασης του ΣKAΪ, το ίδιο το πλοίο όχι μόνον δεν έγινε προσπάθεια να ανελκυσθεί από τον βυθό το ίδιο ή έστω κάποια τμήματά του, αλλά με άδεια των ελληνικών αρχών κόπηκε από δύτες στον βυθό, τα κομμάτια του ήρθαν στην επιφάνεια και πουλήθηκαν για παλιοσίδερα… Ετσι, εκεί που βρισκόταν το ιστορικό αυτό πλοίο, που η θυσία του σηματοδότησε ουσιαστικά τον άνανδρο τρόπο με τον οποίο η Eλλάδα οδηγήθηκε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν υπάρχει πια τίποτα…

ΕΛΛΗ ΤΥΠΟΣ

28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940. ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΝΤΑ – ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ


28oktwbrioy1940ja7

Πρώτον πολεμικόν ανακοινωθέν

Πρωί 28ης Οκτωβρίου 1940. Συγκλονιστική η δωρική λιτότητα του κειμένου.

«Αι ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουσιν από της 05:30 ώρας της σήμερον τα ημέτερα τμήματα προκαλύψεως της Ελληνοαλβανικής Μεθορίου. Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του Πατρίου εδάφους.»

Διάγγελμα Πρωθυπουργού

Metaxas1

Συνήθως τα διαγγέλματα έχουν σκοπό να ενημερώσουν και να εμψυχώσουν το λαό. Ο λαός μας, την χαραυγή της 28ης Οκτωβρίου 1940, δεν χρειάζεται ενημέρωση. Ξέρει ότι η Ιστορία -η Παγκόσμια Ιστορία- τον καλεί να θυσιαστεί. Δεν χρειάζεται ενθάρρυνση. Τα στρατευμένα παιδιά του σπεύδουν, «με το χαμόγελο στα χείλη», να συναντήσουν τον εχθρό.
Ο Ι. Μεταξάς τόνιζε:

«Η στιγμή επέστη που θα αγωνισθώμεν διά την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, την ακεραιότητα και την τιμήν της.
Μολονότι ετηρήσαμεν την πλέον αυστηράν ουδετερότητα και ίσην προς όλους, η Ιταλία μη αναγνωρίζουσα εις ημάς να ζήσωμεν ως ελεύθεροι Έλληνες, μου εζήτησε σήμερον την 3ην πρωινήν ώραν την παράδοσιν τμημάτων του Εθνικού εδάφους κατά την ιδίαν αυτής βούλησιν και ότι προς κατάληψιν αυτών η κίνησις των στρατευμάτων της θα ήρχιζε την 6ην πρωινήν. Απήντησα εις τον Ιταλόν Πρεσβευτήν ότι θεωρώ και το αίτημα αυτό καθ’ εαυτό και τον τρόπον με τον οποίον γίνεται τούτο ως κήρυξιν πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδος.
Έλληνες
Τώρα θα αποδείξωμεν εάν πράγματι είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλον το Έθνος θα εγερθή σύσσωμον. Αγωνισθήτε διά την Πατρίδα, τας γυναίκας, τα παιδιά μας και τας ιεράς μας παραδόσεις. Νυν υπέρ πάντων ο αγών.

Διάγγελμα Βασιλέως

435px-Georgeiiofgreece

«Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως σας ανήγγειλε προ ολίγου υπό ποίους όρους ηναγκάσθημεν να κατέλθωμεν εις πόλεμον κατά της Ιταλίας, επιβουλευθείσης την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος.
Κατά την μεγάλην αυτήν στιγμήν είμαι βέβαιος ότι κάθε Έλλην και κάθε Ελληνίς θα εκτελέσωσι το καθήκον των και θα φανώμεν αντάξιοι της ενδόξου ημών Ιστορίας.
Με πίστην εις τον Θεόν και εις τα πεπρωμένα της φυλής, το Έθνος σύσσωμον και πειθαρχούν ως εις άνθρωπος, θα αγωνισθή υπέρ βωμών και εστιών μέχρι της τελικής Νίκης.

Διάγγελμα Αρχιεπισκόπου

Χρυσανθος

Διάγγελμα Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος. Χρύσανθος ο από Τραπεζούντος. Ηρωική μορφή της Εκκλησίας μας. «Προτιμώ ιπτάμενος ως αετός να πέσω, ή έρπων να ζήσω». (Από την ενθρονιστήρια ομιλία του, όταν έγινε μητροπολίτης Τραπεζούντος.) Θα αρνηθεί να ορκίσει την πρώτη κατοχική κυβέρνηση (Τσολάκογλου) και θα συμπεριφερθεί με παγερή υπερηφάνεια και αγέρωχο ύφος στον Γερμανό στρατηγό Στούμμε, που θα τον επισκεφθεί για να προσπαθήσει να τον μεταπείσει.
«…όπλα τα ιερά…». Ο Χρύσανθος αισθανόταν την γοητεία που ασκεί, στις ψυχές των καλλιεργημένων ανθρώπων, η ελληνική αρχαιότητα. Είναι γνωστό ότι τον συγκινούσαν οι ελληνοκεντρικές ιδέες του Ίωνος Δραγούμη και του Περικλή Γιαννόπουλου. Έτσι, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει μια φράση που φέρνει, αυτομάτως, στην σκέψη τον «ειδωλολατρικόν» όρκον των Αθηναίων εφήβων: » Ου καταισχυνώ όπλα τα ιερά, ουδ’ εγκαταλείψω τον παραστάτην..»
«Ούτοι εν άρμασι και ούτοι εν ίπποις…» (Ψαλμός ιθ’, στίχος 8.)

«Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά
Η Α.Μ. ο Βασιλεύς και ο Πρόεδρος της Εθνικής ημών Κυβερνήσεως καλούν ημάς πάντας ίνα αποδυθώμεν εις Άγιον υπέρ Πίστεως και Πατρίδος αμυντικόν αγώνα.
Η Εκκλησία ευλογεί τα όπλα τα ιερά και πέποιθεν ότι τα τέκνα της Πατρίδος ευπειθή εις το κέλευσμα Αυτής και του Θεού, θα σπεύσουν εν μία ψυχή και καρδία να αγωνισθούν υπέρ βωμών και εστιών και της Ελευθερίας και τιμής, και θα συνεχίσουν ούτω την απ’ αιώνων πολλών αδιάκοπον σειράν των τιμίων και ενδόξων αγώνων και θα προτιμήσουν τον ωραίον θάνατον από την άσχημον ζωήν της δουλείας. Και μη φοβούμεθα από των αποκτεινόντων το σώμα, την δε ψυχήν μη δυναμένων αποκτείναι, ας φοβούμεθα δε μάλλον τον δυνάμενον και ψυχήν και σώμα απολέσαι.
Επιρρίψωμεν επί Κύριον την μέριμναν ημών και Αυτός θα είναι βοηθός και αντιλήπτωρ εν τη αμύνη κατά της αδίκου επιθέσεως των εχθρών. Ούτοι εν άρμασι και ούτοι εν ίπποις, ημείς δε εν ονόματι Κυρίου του Θεού και εν τη γενναιότητι και ανδρείς ημών μεγαλυνθησόμεθα.
Χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και πατρός είη μετά πάντων ημών.

Διαταγή Αρχιστρατήγου

Papagos

Διαταγή Αρχιστρατήγου Αλ. Παπάγου προς τους διοικητάς των Μεγάλων Μονάδων. «Η λακωνική συντομία της πρώτης αυτής διαταγής από είκοσι μία λέξεις μαρτυρεί την άριστη, επιτελική προπαρασκευή των πολεμικών σχεδίων της χώρας.» (ΓΕΣ/ Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού: «Επίτομη Ιστορία Πολέμου 1940-41», σελ. 42.)

«Από έκτης πρωινής σήμερον περιερχόμεθα εις εμπόλεμον κατάστασιν προς Ιταλίαν. Άμυνα Εθνικού εδάφους διεξαχθή βάσει διαταγών ας έχετε. Εφαρμόσατε σχέδιον επιστρατεύσεως. Παπάγος.»

Ημερησία Διαταγή Αλ. Παπάγου

«Αναλαμβάνων την αρχηγίαν του Στρατού καλώ τους αξιωματικούς και οπλίτας του Ελληνικού Στρατού εις την εκτέλεσιν του υψίστου προς την Πατρίδα καθήκοντος με την μεγαλυτέραν αυταπάρνησιν και σταθερότητα. Ουδείς πρέπει να υστερήση. Η υπόθεσις του αγώνος τον οποίον μας επέβαλεν ο αχαλίνωτος Ιμπεριαλισμός μιας Μεγάλης Δυνάμεως, η οποία ουδέν είχε ποτέ να φοβηθή από ημάς, είναι η δικαιοτέρα υπόθεσις την οποίαν είναι δυνατόν να υπερασπισθή ένας Στρατός. Πρόκειται περί αγώνος υπάρξεως. Θα πολεμήσωμεν με πείσμα, με αδάμαστον εγκαρτέρησιν, με αμείωτον μέχρι τελευταίας πνοής ενεργητικότητα.
Έχω ακράδαντον την πεποίθησιν ότι ο Ελληνικός Στρατός θα γράψει νέας λαμπράς σελίδας εις την ένδοξον ιστορίαν του Έθνους.
Μην αμφιβάλλετε ότι τελικώς θα επικρατήσωμεν, με την βοήθειαν και την ευλογίαν του Θεού και τας ευχάς του Έθνους. Έλληνες αξιωματικοί και οπλίται φανήτε ήρωες.»

Τα μετόπισθεν στον αγώνα:
Η διαμαρτυρία των Ελλήνων διανοουμένων

«Είναι δύο εβδομάδες τώρα, που ένα τελεσίγραφο μοναδικό στα διπλωματικά χρονικά των Αθηνών για το περιεχόμενον, την ώρα και τον τρόπο που το παρουσίασεν η Ιταλία κάλεσε την Ελλάδα να της παραδώση τα εδάφη της, να αρνηθή την ελευθερία της και να κατασπιλώση την τιμή της.
Οι Έλληνες δώσαμε στην ιταμή αυτή αξίωσι της φασιστικής βίας, την απάντησι που επέβαλαν τριών χιλιάδων ετών [σημ. Φ.Μ.: και πλέον] παραδόσεις, χαραγμένες βαθειά στην ψυχή μας, αλλά και γραμμένες στην τελευταία γωνιά της ιερής γης με το αίμα των μεγαλυτέρων ηρώων της ανθρωπίνης ιστορίας. Και αυτή τη στιγμή κοντά στο ρεύμα του Θυάμιδος και στις χιονισμένες πλαγιές της Πίνδου και των Μακεδονικών βουνών πολεμούμε, τις περισσότερες φορές με τη λόγχη, αποφασισμένοι να νικήσουμε ή να αποθάνουμε μέχρις ενός.
Σ’ αυτό τον άνισο σκληρότατο αλλά πεισματώδη αγώνα, που κάνει τον λυσσασμένο επιδρομέα να ξεσπάζη κατά των γυναικών, των γερόντων και των παιδιών, να καίη, να σκοτώνη, να ακρωτηριάζη, να διαμελίζη τους πληθυσμούς στις ανοχύρωτες και άμαχες πόλεις μας και στα ειρηνικά χωριά μας, έχουμε το αίσθημα ότι δεν υπερασπιζόμαστε δική μας μόνον υπόθεσι: Ότι αγωνιζόμεθα για την σωτηρία όλων εκείνων των Υψηλών αξιών που αποτελούν τον πνευματικό και ηθικό πολιτισμό, την πολύτιμη παρακαταθήκη που κληροδότησαν στην ανθρωπότητα οι δοξασμένοι πρόγονοι και που σήμερα βλέπουμε να απειλούνται από το κύμα της βαρβαρότητος και της βίας. Ακριβώς αυτό το αίσθημα εμπνέει το θάρρος σε μας τους Έλληνες διανοουμένους, τους ανθρώπους του πνεύματος και της τέχνης, ν’ απευθυνθούμε στους αδελφούς μας όλου του Κόσμου για να ζητήσουμε όχι την υλική αλλά την ηθική βοήθειά τους. Ζητούμε την εισφορά των ψυχών, την επανάστασι των συνειδήσεων, το κήρυγμα, την άμεση επίδρασι, παντού όπου είναι δυνατόν, την άγρυπνη παρακολούθησι και την ενέργεια για ένα καινούργιο πνευματικό Μαραθώνα που θα απαλλάξη τα δυναστευόμενα Έθνη από τη φοβέρα της πιο μαύρης σκλαβιάς που γνώρισε ως τώρα ο κόσμος.

Κωστής Παλαμάς, Σπύρος Μελάς, Άγγελος Σικελιανός, Γεώργιος Δροσίνης, Σωτήρης Σκίπης, Δημήτριος Μητρόπουλος, Κ. Δημητριάδης, Νικόλαος Βέης, Κ. Παρθένης, Ιωάννης Γρυπάρης, Γιάννης Βλαχογίαννης, Στρατής Μυριβήλης, Κώστας Ουράνης, Μιλτιάδης Μαλακάσης, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς, Αρίστος Καμπάνης.

Εφημερίδα «Νέα Ελλάς», 10 Νοεμβρίου 1940

886346

ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΠΟΠΟΙΪΑΣ ΤΟΥ 1940


kalpaki

Συμπληρώνονται εφέτος 69 χρόνια από τότε που η λαίλαπα του Β! Παγκοσμίου Πολέμου έπληξε και την Ελλάδα, επιφέροντάς της πολλά δεινά από το 1940 μέχρι το 1944, οπότε απελευθερώθηκε με τη βοήθεια των Συμμάχων μας. Ο Πόλεμος αυτός ξέσπασε στη Ευρώπη την 1 Σεπτεμβρίου 1939 με εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία, που την κατέλαβε τον ίδιο μήνα. Προηγουμένως η Αυστρία και Τσεχοσλοβακία είχαν ήδη τεθεί υπό τον πλήρη έλεγχο της Γερμανίας χωρίς καμία αντίσταση.

Όταν τον Οκτώβριο του 1940 η Ιταλία επετέθη κατά της Ελλάδας, είχε μόλις τότε τελειώσει η Μάχη της Αγγλίας και τα Βρετανικά Στρατεύματα είχαν υποχωρήσει από την Ευρώπη στην Δουνκέρκη. Μεταξύ Γερμανίας και Σοβιετικής Ενώσεως ίσχυε από το 1939 Σύμφωνο Φιλίας. Η Μάχη της Ελλάδας κατά των απρόκλητων Ιταλικών αρχικά από 28 Οκτωβρίου 1940 επιθέσεων αργότερα δε από και των 6 Απριλίου 1941 Γερμανικών, διήρκεσε συνολικά 216
ημέρες. Αυτό προκάλεσε παγκόσμια κατάπληξη και αιτία πολλαπλού γενικευμένου θαυμασμού και εγκωμίων. Ήταν κάτι το μεγαλειώδες, το οποίο δικαίως θεωρήθηκε ως Ελληνικό θαύμα. Όπως αναφέρει ο Peter Young στο βιβλίο του «WORLD ALMANAC BOOK OF WW II», για την κατάληψη της Γαλλίας ο Άξονας χρειάστηκε 45 ημέρες, παρά τη στρατιωτική βοήθεια που της εδόθη με την εκεί παρουσία ισχυρών Αγγλικών δυνάμεων, του Βελγίου 18 ημέρες, της Ολλανδίας 5 μέρες, ενώ η Δανία υπέκυψε σε 12 ώρες και οι Βουλγαρία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Αλβανία προσεχώρησαν ή παρεδόθησαν αμαχητί.

Όταν ουσιαστικά μόνο η Αγγλία και η Ελλάδα παρέμεναν ελεύθερες στην Ευρώπη, η μικρή και φτωχική Ελλάδα, με υλική και ηθική προπαρασκευή, σύμπνοια, αυτοθυσία, αλλά και ικανή πολιτική, πνευματική, θρησκευτική και στρατιωτική Ηγεσία,
αγωνιζόμενη μόνη, χωρίς ουσιαστική συμμαχική βοήθεια, επί 160 ημέρες, κατενίκησε την κατά πολύ μεγαλύτερη και πανίσχυρη επιτιθέμενη Φασιστική Ιταλία. Ακολούθως δε, όταν της επιτέθηκε και η Εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία, συνέχισε μαχόμενη με τη συμπαράσταση μικρών Αγγλικών δυνάμεων στην ηπειρωτική χώρα, ενώ τις τελευταίες 11 ημέρες συμπολέμησε με στρατεύματα της Αγγλικής Κοινοπολιτείας στην άμυνα της Κρήτης. Μέρος των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων , στις οποίες περιελαμβάνετο ολόκληρο το Πολεμικό μας Ναυτικό, (όσο δηλαδή είχε απομείνει από την Μάχη της Ελλάδας), μεταστάθμευσαν στη Μέση Ανατολή, μαζί με τον Βασιλέα Γεώργιο Β! και την υπό τον πρωθυπουργό Ε. Τσουδερό Ελληνική Κυβέρνηση και συνέχισαν τον αγώνα κατά των κοινών εχθρών, στο πλευρό των Συμμάχων μέχρι το 1944. Παραλλήλως το Ελληνικό Εμπορικό Ναυτικό διετέθη από την Ελληνική Κυβέρνηση στους συμμάχους από την 1 Σεπτεμβρίου 1939 και συνέχισε να εξυπηρετεί τις παντοειδείς μεταφορικές τους ανάγκες μέχρι την οριστική λήξη του Πολέμου τον Αύγουστο του 1945.

Την αποτυχία της πεντάμηνης κατακτητικής προσπαθείας και την ήττα της Ιταλικής φασιστικής Αυτοκρατορίας επεσφράγησε η παταγώδης αποτυχία της μεγάλης Εαρινής Επιθέσεως του Μαρτίου του 1941. Την τελική αυτή φάση του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου, ο Μουσολίνι επόπτευσε προσωπικώς, πηγαίνοντας στο Μέτωπο. Μετά τη συντριβή και αυτής της επιθέσεως, ο Μουσολίνι επέστρεψε νικημένος και ταπεινωμένος στη Ρώμη. Συγκεκριμένα τον Μάρτιο του 1941 σημειώθηκαν τρία σημαντικά περιστατικά, που προκάλεσαν τη Γερμανική παρέμβαση:

  • Η οριστική Ιταλική ήττα από την Ελλάδα.
  • Η αλλαγή του καθεστώτος της Γιουγκοσλαβίας, από γερμανόφιλο σε αγγλόφιλο.
  • Η έναρξη αποβιβάσεως σε Ελληνικό έδαφος μικρού Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος.

Ο Χίτλερ, μετά την ανικανότητα των Ιταλών να καταβάλλουν την Ελλάδα, την απώλεια του ελέγχου της Γιουγκοσλαβίας και την εμφάνιση έστω και ασθενών Βρετανικών Στρατιωτικών Δυνάμεων στο Ελληνικό έδαφος, απεφάσισε την ταυτόχρονη Γερμανική εισβολή σε Ελλάδα και Γιουγκοσλαβία.

Η Ελληνική προπαρασκευή

Η επερχόμενη λαίλαπα του Β Παγκοσμίου Πολέμου είχε γίνει από ενωρίς αντιληπτή από επιφανείς πολιτικούς της εποχής. Ταυτοχρόνως ανεγνωρίζετο η ανάγκη λήψεως εκτάκτων μέτρων, γιά να επιτευχθεί η απαιτούμενη προπαρασκευή της Χώρας. Ο πρώην Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος πρώτος ανέλαβε πρωτοβουλία (βλέπε έκδοση Εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 1948, ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ «ΑΝΕΚΔΟΤΟΙ ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΑΞΕΩΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ») και προσπάθησε γιά το σκοπό αυτό να καταλάβει ανεπιτυχώς το 1935 την εξουσία. Το επόμενο έτος ο Ελευθέριος Βενιζέλος απέθανε και ο Ιωάννης Μεταξάς ευρισκόμενος στη θέση του Πρωθυπουργού το 1936, ανέστειλε θεμελιώδεις διατάξεις του Συντάγματος και προχώρησε επιτυχώς στην ηθική και υλική προπαρασκευή της Χώρας, χωρίς εξωτερική οικονομική βοήθεια.

Τη θέση της Ελλάδας στο πλευρό των Άγγλων κατά τον διαφαινόμενο Πόλεμο, ο Ιωάννης Μεταξάς, προσδιώρισε ως Πρωθυπουργός με σαφήνεια από το Φθινόπωρο του 1936 στις Ένοπλες Δυνάμεις, (βλέπε περί σχετικής συνεδριάσεως του Ανωτάτου Ναυτικού Συμβουλίου, στην Επίσημη Έκθεση Δράσεως Πολεμικού Ναυτικού 1940-44, που εκδόθηκε το 1953).

Το πνεύμα του ’40

Η συνειδητή καθολική αντίσταση των Ελλήνων έναντι των κατακτητικών επιθέσεων που δέχτηκε η Πατρίδα μας, σε συνδυασμό με την συστηματική υλική και ηθική προπαρασκευή που προηγήθηκε, συνετέλεσαν στο να αναδειχθεί η μικρή Ελλάδα σε ουσιαστικό παράγοντα, που συνέβαλε αποφασίστηκα στη τελική νίκη των Συμμάχων κατά του Άξονα. Οι πνευματικοί, πολιτικοί, στρατιωτικοί και θρησκευτικοί ταγοί του 1940, είχαν φροντίσει να προβληθούν και κατανοηθούν από όλους οι υποχρεώσεις προς την Πατρίδα. Γιά να είμαστε όμως δίκαιοι, πρέπει να αναγνωρίσουμε, ότι την περίοδο εκείνη η αίσθηση του χρέους προς την Πατρίδα προείχε όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στα στρατόπεδα των άλλων εμπολέμων. Αυτό βοήθησε στο να αναπτυχθεί μιά μέχρις αυτοθυσίας συνειδητή φιλοπατρία, πολλά δείγματα της οποίας συναντάμε την περίοδο εκείνη. Γιά να φωτίσουμε όμως αυτό το πνεύμα του ’40, σταχολογούμε μερικές ιδιαιτέρως χαρακτηριστικές περιπτώσεις, που τιμούν τους πρωταγωνιστές τους και επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Παναγιώτης Μαρκόπουλος

Το Αντιτορπιλλικό ΑΔΡΙΑΣ, προσέκρουσε σε νάρκη το 1943 σε επιχειρήσεις στο Αιγαίο, έχασε την πλώρη του και θρήνησε πολλούς νεκρούς και τραυματίες, αλλά επισκευάστηκε προχείρως από το πλήρωμά του και επανέπλευσε δι’ ιδίων δυνάμεων στη βάση του στην Αλεξάνδρεια. Ο σεβαστός βετεράνος του Πολέμου του ΄40 και Α! Μηχανικός του ηρωικού ΑΔΡΙΑ, Υποπλοίαρχος τότε Κωνσταντίνος Αράπης, αναφέρεται με τρυφερότητα στη σελίδα 172 του βιβλίου του «Αναμνήσεις από την Ειρήνη και τον Πόλεμο», στο μεταξύ των νεκρών του πλοίου ναυτόπαιδα μηχανικό Παναγιώτη Μαρκόπουλο.

Γιά ποίο λόγο ξεχώριζε νεαρός ο Παναγιώτης Μαρκόπουλος; Ήταν ένα εικοσάχρονο παλικάρι, ορφανό από γονείς, που ζούσε με τη γιαγιά του στην Κωνσταντινούπολη, στην ουδέτερη και ασφαλή τότε Τουρκία. Το Ελληνόπουλο αυτό θεώρησε καθήκον του να κατεβεί στη Μέση Ανατολή, να ενταχθεί εθελοντικά στο Πολεμικό μας Ναυτικό και να αγωνισθεί γιά την απελευθέρωση της σκλαβωμένης Ελλάδας.

Έλληνες Εφοπλιστές

Έλληνες Εφοπλιστές και μέλη του ναυτιλιακού κόσμου, που οι πιό πολλοί ζούσαν στο εξωτερικό, είχαν τη δυνατότητα να αποφύγουν τα δεινά και τους κινδύνους του πολέμου του ΄40, αλλά οι περισσότεροι δεν το έκαναν. Όπως καταγράφεται στη σελίδα 647 του βιβλίου του Αντιναυάρχου Ε. Καββαδία, Αρχηγού του Στόλου 1939-42 και Υφυπουργού Ναυτικών 1942-43 «Ο Ναυτικός Πόλεμος του 1940 όπως τον έζησα», πολλοί από αυτούς, με γνωστότερο ίσως τον Σταύρο Νιάρχο, κατέβηκαν στη Μέση Ανατολή, όταν η Πατρίδα ήταν υποδουλωμένη και υπηρέτησαν εθελοντικά στο Πολεμικό μας Ναυτικό μέχρι το 1945. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι: Μ. Λαιμός, Ν. Εμπειρίκος, Π. Βεργωτής, Μ. Ευσταθίου, Π. Λιβανός, και πολλοί άλλοι.

Ευγένιος Παναγόπουλος

Ένας άσημος τότε Έλληνας φοιτητής του εξωτερικού ήταν και ο Ευγένιος Παναγόπουλος, όταν η Ιταλία επιτέθηκε κατά της Ελλάδας την 28η Οκτωβρίου 1940. Ο νεαρός αυτός απόφοιτος μηχανολόγος του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Ελλάδα, από πατέρα εκπαιδευτικό, έκανε εξειδίκευση στη ναυπηγική την Αγγλία. Αμέσως μόλις έμαθε γιά την Ιταλική επίθεση, παρουσιάστηκε στον Έλληνα Ναυτικό Ακόλουθο Λονδίνου (ΝΑΛ) και ζήτησε να καταταγεί στο Πολεμικό μας Ναυτικό. Ο ΝΑΛ τον ενημέρωσε ότι αυτό δεν ήταν αμέσως πρακτικώς δυνατό και θα τον ειδοποιούσε ευθύς ως συγκροτείτο Ελληνικό πλήρωμα γιά την επάνδρωση και παραλαβή Πολεμικού Πλοίου, από αυτά που το Βρετανικό Ναυτικό ναυπηγούσε στην Αγγλία και παρέδιδε στο δικό μας, γιά αξιοποίηση στα πλαίσια του κοινού συμμαχικού αγώνα.

Ο Ευγένιος Παναγόπουλος, αντί να συνεχίσει τις σπουδές του, κατατάσσεται με έγκριση του ΝΑΛ ως εθελοντής στο Βρετανικό Ναυτικό και τοποθετείται στις Δυνάμεις καταδρομών, μέχρι να κληθεί να αποτελέσει πλήρωμα Ελληνικού Πολεμικού. Το 1942 μετά πρόσκληση του ΝΑΛ, έκανε μετάταξη στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό, ωνομάστηκε Έφεδρος Σημαιοφόρος Μηχανικός και τοποθετήθηκε στο υπό παραλαβή κατασκευαζόμενο στην Αγγλία Αντιτορπιλλικό, που πήρε το όνομα ΠΙΝΔΟΣ. Υπηρέτησε στο Πολεμικό μας Ναυτικό μέχρι την απελευθέρωση της Ελλάδας σε διάφορα μάχιμα πλοία, που είχαν ως κύρια Βάση την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και σε Μονάδες Καταδρομών, που έδρασαν για την απελευθέρωση των Ελληνικών νησιών του Αιγαίου. Αποστρατεύτηκε ως έφεδρος Υποπλοίαρχος Μηχανικός στο τέλος του 1944 και επειδή ο πόλεμος εκτός Ελλάδας συνεχιζόταν, κατατάγηκε εθελοντικά στο Αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό. Μετά τον Β! Παγκόσμιο Πόλεμο εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ, διακρίθηκε στο χώρο της Εμπορικής Ναυτιλίας και πέθανε το 1995 στο εξωτερικό.

Γιάννης Τσουδερός.

Ένας άλλος σπουδαστής του εξωτερικού, κατά τη διάρκεια της κατοχής της Ελλάδας 1941-44, ήταν και ο Γιάννης Τσουδερός. Αυτός διέφερε από όλους τους άλλους φοιτητές του εξωτερικού, κατά το ότι πατέρας του ήταν ο Εμμανουήλ Τσουδερός, Πρωθυπουργός τότε της εξόριστης Ελληνικής Κυβερνήσεως. Όπως μας πληροφορεί σε άρθρο του στο περιοδικό «Πολιτικά Θέματα», τεύχος 28-3-97, ο Πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας κ. Γεράσιμος Αποστολάτος, ο τότε εικοσάχρονος περίπου Γιάννης Τσουδερός, έχοντας ακολουθήσει τον Πρωθυπουργό πατέρα του το 1941 στην εξορία, εσπούδαζε σε Πανεπιστήμιο των ΗΠΑ κοινωνιολογία και οικονομικά.

Ως ένας από τους Έλληνες φοιτητές στην Αμερική την περίοδο εκείνη, μπορούσε κάλλιστα να παραμείνει στην ασφάλεια της χώρας που τον φιλοξενούσε. Υπό τις περιστάσεις όμως, θεώρησε υποχρέωσή του να διακόψει τις σπουδές του και να επιστέψει στα Ελληνικά βουνά, γιά να πολεμήσει τους κατακτητές της Πατρίδας του. Η μετακίνησή του όμως δεν εγκρίθηκε από τις συμμαχικές Αρχές, γιά να αποφευχθούν τυχόν πολιτικές εμπλοκές. Αυτό το εμπόδιο δεν αποθάρρυνε τον νεαρό φοιτητή. Πήρε το ψευδώνυμο Γιάννης Γιαννακόπουλος και μπήκε σε Ελληνο-Αμερικανική Ομάδα δολιοφθορέων, που ήλθε και έδρασε εθελοντικά στην κατεχόμενη Ελλάδα το 1944. Ο Γιάννης Τσουδερός τραυματίστηκε σοβαρά σε δράση κατά των Γερμανών στην Ήπειρο. Μετά την αποθεραπεία του επέστρεψε στην Ομάδα του και συνέχισε τη δράση του μέχρι την απελευθέρωση της Πατρίδας. Έως το θάνατό του το 1997, ο Γιάννης Τσουδερός διατηρώντας τη σεμνότητά του, απέφευγε κάθε αναφορά στην εθελοντική αντιστασιακή του δράση.

Louis Mountbatten – James Roosevelt

Ο περισσότερος κόσμος ξέρει τον Βρετανό ευγενή Louis Mountbatten, εξάδελφο του Βασιλέα της Αγγλία, που διέπρεψε μέχρι τη δολοφονία του το 1979 σε διάφορες περίοπτες δημόσιες θέσεις και διετέλεσε, μεταξύ άλλών, Αντιβασιλέας των Ινδιών. Τον Μάιο του 1941, ως Πλοίαρχος του Βρετανικού Πολεμικού Ναυτικού, Διοικητής μοίρας Αγγλικών Αντιτορπιλλικών και Κυβερνήτης του Αντιτορπιλλικού KELLY, δρούσε νοτίως της Κρήτης κατά τη Γερμανική επίθεση γιά τη κατάληψη της νήσου. Το Αντιτορπιλλικό βυθίστηκε εκεί από τα Γερμανικά αεροπλάνα και ο Louis Mountbatten διασώθηκε κολυμπώντας. Η ευγενική του καταγωγή και η στενή του συγγένεια προς τον βασιλέα της Αγγλίας δεν τον έκαναν να επιζητήσει να υπηρετήσει σε κάποια ασφαλή θέση, όπως εύκολα θα μπορούσε.

Ποίος ήταν ο Πλοίαρχος του Αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού James Roosevelt, τον οποίο ο τότε Αμερικανός Πρόεδρος Franklin Roosevelt απέστειλε περί τα τέλη Απριλίου 1941 στην Κρήτη, γιά να επιδώσει στον Βασιλέα των Ελλήνων προσωπική του επιστολή, με την οποία εξήρε τους Ελληνικούς αγώνες κατά του Άξονα και εξέφραζε την αμέριστη συμπαράσταση των ΗΠΑ; Δεν ήταν άλλος από τον πρεσβύτερο γιό του Προέδρου των ΗΠΑ. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ και ο γιός του δεν θέλησαν να αποφύγουν τους σοβαρούς κινδύνους που παρουσίαζε αυτή η αποστολή.

Max Schmeling – Harold Goebbels

Σήμερα στο Βερολίνο υπάρχει το Στάδιο Max Schmeling. Ποίος ήταν ο Max Schmeling; Ήταν από το 1930 Γερμανός πρωτοπυγμάχος βαρέων βαρών. Ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος πυγμάχος του 20ου αιώνα, που κατέκτησε αυτό τον τίτλο. Ήταν ίνδαλμα της τότε νεολαίας. Εν τούτοις ο Max Schmeling δεν φρόντισε να υπηρετήσει στα μετόπισθεν. Κατά τη Μάχη της Κρήτης έπεσε ως αλεξιπτωτιστής, τραυματίστηκε και νοσηλεύτηκε στο Ζάππειο Μέγαρο των Αθηνών, το οποίο οι Γερμανοί κατακτητές είχαν μετατρέψει σε Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Μετά τον πόλεμο ξαναγύρισε στην πυγμαχία το 1947 και κέρδισε πολλούς αγώνες ακόμη.

Υποστηρίχθηκε η άποψη (βλέπε την έκδοση του 1998 της Encyclopedia Britannica στο λήμμα Max Schmeling) ότι ο Max Schmeling στάλθηκε στη πρώτη γραμμή, επειδή έπεσε στη δυσμένεια του Ναζιστικού Κόμματος. Αυτή η άποψη καταρρίπτεται από το ότι στην αιματηρότατη γιά τους Γερμανούς Μάχη της Κρήτης έπεσε ως αλεξιπτωτιστής και ένας ακόμη Γερμανός, που δεν ήταν άλλος από τον προγονό του Joseph Goebbels, του στενότερου και πιστότερου μέχρι τέλους συνεργάτη του Hitler, τον οποίο ο Hitler ώρισε στη Διαθήκη του ως διάδοχό του. Σίγουρα αυτός θα μπορούσε να απέφευγε την επικίνδυνη δοκιμασία στην πρώτη γραμμή της μάχης, εάν ήθελε.

Γερμανική αναγνώριση του ηρωισμού των Ελλήνων μαχητών

Αναγνωρίζοντας τον ηρωισμό των Ελλήνων μαχητών, ο Χίτλερ έκανε μοναδικές εξαιρέσεις σε σχέση προς κάθε άλλη χώρα που κατέλαβε και επέτρερεψε μετά το πέρας των εχθροπραξιών να μη κρατηθούν αιχμάλωτοι από το Ελληνικό Στράτευμα, οι Έλληνες Αξιωματικοί να διατηρήσουν τον οπλισμό τους και να σχηματιστεί Ελληνική Κυβέρνηση.

Οι όροι του πρώτου υπογραφέντος Γερμανο-Ελληνικού Πρωτοκόλλου παύσεως των εχθροπραξιών άλλαξαν εκ των υστέρων δύο φορές προς το χειρότερο γιά την Ελληνική πλευρά, κατόπιν πιέσεων των Ιταλών. Το αρχικό τιμητικό γιά την Ελληνική πλευρά Πρωτόκολλο, που δεν περιελάμβανε την προσυπογραφή του και από τους Ιταλούς, είχε ως ακολούθως:


Τι έλεγαν τότε οι ξένοι γιά την Ελληνική εποποιία του ’40

Ας θυμηθούμε μερικά από εκείνα που διεκήρυσαν τότε οι ξένοι πρωταγωνιστές της περιόδου γιά τους Έλληνες:

  • Ο Χίτλερ σε λόγο του στο Ραϊχσταγκ την 4-5-41, που διασώζεται ηχογραφημένη στα αρχεία της Ελληνικής Ραδιοφωνίας:

    «Η ιστορική δικαιοσύνη με υποχρεώνει να διαπιστώσω ότι από όλους τους αντιπάλους που αντιμετωπίσαμε, ιδιαιτέρως ο Έλληνας στρατιώτης πολέμησε με παράτολμο θάρρος και ύψιστη περιφρόνηση προς το θάνατο. Συνθηκολόγησε δε μόνο όταν η εξακολούθηση της αντιστάσεως ήταν αδύνατη και δεν είχε κανένα νόημα.»

  • Ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών Λόρδος Χάλιφαξ, σε ομιλία του στη Βουλή των Λόρδων μετά την κατάληψη της Κορυτσάς:

    «Μεγάλο θαυμασμό εμπνέει σε όλους μας το κατόρθωμα αυτό της Ελληνικής ανδρείας εναντίον εχθρού τόσο υπέρτερου σε αριθμό και εξοπλισμό. Το κατόρθωμα αυτό υπενθυμίζει τα Ελληνικά τρόπαια της κλασικής εποχής. Ζήτω η Ελλάς»

  • Τηλεγράφημα του Άγγλου Πρωθυπουργού Τσώρτσιλ προς τον Έλληνα Πρωθυπουργό, μετά τη συντριβή της τελικής Ιταλικής εαρινής επιθέσεως του Μαρτίου 1941 και την οριστική αποτυχία της Ιταλίας στη συνεχή πολεμική προσπάθεια που επί πέντε μήνες κατέβαλε κατά της Ελλάδας:

    «Η γενναιότητα και αποφασιστικότητα των Ελληνικών στρατευμάτων, που πήραν μέρος σ’ αυτές τις επιχειρήσεις κέρδισαν τον θαυμασμό όλων των ελευθέρων λαών του κόσμου»

Αναγνώριση της Ελληνικής συμβολής στην τελική ήττα του Άξονος

 

Μερικοί από τους επιφανείς Εχθρούς και Φίλους έχουν έκτοτε υποτιμήσει και αμφισβητήσει την ουσιαστική Ελληνική συμβολή στην συμμαχική νίκη κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενδεικτικά σημειώνεται η αρνητική άποψη που εκφέρει στη σελίδα 162 του πρώτου τόμου στο εκδοθέν το 1988 Ελληνικά από το Γενικό Επιτελείο Στρατού βιβλίο του ο Άγγλος Ιστορικός Basil Liddell Hart, με τίτλο «History of WW II», ως προς την επελθούσα καθυστέρηση της Γερμανικής εισβολής στη Ρωσία: «Οπωσδήποτε όμως η εκστρατεία κατά της Ελλάδας δεν ήταν αιτία της αναβολής«. Εν τούτοις αρκεί να αναφερθούν δύο αδιαμφισβήτητες πηγές, που αναγνωρίζουν και αποδεικνύουν περίτρανα την αποτελεσματική Ελληνική επίδραση:

  • Τα λόγια του ίδιου του Χίτλερ το 1944 στη περίφημη Γερμανίδα φωτογράφο και κινηματογραφίστρια Λένι Ρίφενσταλ, όπως τα αναφέρει η ίδια στα απομνημονεύματά της:

    «Η είσοδος της Ιταλίας στον πόλεμο αποδείχτηκε καταστροφική
    γιά μας. Άν οι Ιταλοί δεν είχαν επιτεθεί στην Ελλάδα και δεν χρειάζονταν τη βοήθειά μας, ο πόλεμος θα είχε πάρει
    διαφορετική τροπή. Θα είχαμε προλάβει να κατακτήσωμε το Λένινγκραντ και τη Μόσχα, πριν μας πιάσει το Ρωσικό ψύχος».

  • Τα απομνημονεύματα του Ρώσου Στρατάρχου Ζούκωφ:

    «Άν ο Ρωσικός Λαός κατόρθωσε να ανορθώσει το κουρασμένο κορμί του μπροστά στις πόρτες της Μόσχας, να συγκρατήσει και ν’ ανατρέψει τον Γερμανικό χείμαρρο, το οφείλει στον Ελληνικό Λαό που καθυστέρησε τις Γερμανικές Μεραρχίες όλο τον καιρό που θα τους επέτρεπε να μας γονατίσουν. Η γιγαντομαχία της Κρήτης υπήρξε το κορύφωμα της Ελληνικής προσφοράς».

Υποναύαρχος Σωτήριος Γεωργιάδης Π.Ν., ε.α.