ΤΟ ΜΕΓΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ ΚΡΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΣΤΥΠΑΛΙΩΤΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΣΠΙΤΙ


Από δύο κύρια τμήματα αποτελείται το παραδοσιακό σπίτι της Αστυπάλαιας: το κατώι και το ανώι. Όσο αξίζει το κατώι, κανένα άλλο τμήμα του σπιτιού δεν μας ξυπνάει, με την λαϊκή του έκφραση, τόσο θερμό το ενδιαφέρον. Ας γνωρίσουμε τώρα το σύνολο του Αστυπαλιώτικου σπιτιού. Κάποτε υπάρχει και πατάρι πιο πάνω από το ανώι. Το κατώι είναι μια μεγάλη στενόμακρη κάμαρη από 5,5 – 7 μέτρα μάκρος, με ανάλογο πλάτος , που βλέπει στο δρόμο από μια πόρτα κι ένα μικρό παράθυρο σαν φεγγίτη. Το ταβάνι της είναι από χοντρά δοκάρια όπου στηρίζεται το ανώι. Το πάτωμα σανιδένιο. Στον απέναντι τοίχο του βάθους βρίσκεται, σε ύψος σχεδόν δύο μέτρα από το ξύλινο πάτωμα και μέσα σε σανιδένιο κούφωμα, η θέση του κρεβατιού, κορνιζωμένη από ξυλόγλυπτα δαντελωτά πλουμιά. Το κρεβάτι, διπλό, καλοστρωμένο με χρωματιστά χράμια ή με σεντόνια στολισμένα από <<μυτάτες>> πλεχτές δαντέλες του τόπου, κρατάει σε μάκρος τα δύο τρίτα του τοίχου και φαίνεται πίσω από διάφανες τούλινες κουρτίνες, ριχτές ή πιασμένες στα πλάγια, που τις ονομάζουν <<αμουσίες>>. Για να σκαρφαλώσει κανείς εκεί πάνω χρειάζεται να έχει μεγάλη σωματική ευλυγισία. Πατούν πρώτα σε ένα πλατύσκαλο χαμηλό, λεγόμενο <<Παγκάλι>>, για ν΄ανέβουν στον <<Πάγκο>>, τη μεγάλη κασέλα με τα σκαλιστά σχέδια, και από εκεί να φτάσουν στην <<καναβέτα>>, μικρή κασελίτσα στο πλάι του πάγκου, απ΄όπου τέλος να ανέβουν στο κρεβάτι.

Πλάι στη θέση του κρεβατιού, που το άνοιγμά της μοιάζει με σκηνή μικρού θεάτρου, βλέπουμε τρείς ή τέσσερις σειρές ράφια με ξύλινα σκαλίσματα, όπως εκείνα που πλαισιώνουν την εξωτερική κορνίζα στο κούφωμα του κρεβατιού. Αυτά τα ράφια, όπου οι Αστυπαλιώτισσες τοποθετούν τα καλά τους γυαλικά, τα λένε <<Γκριτζόλες>>. Βρίσκονται σε αρκετό ύψος πάνω από το σανιδένιο χώρισμα, ώστε από κάτω να ανοίγεται μια μονόφυλλη πόρτα που οδηγεί στο <<αποκρέβατο>>, όπου είναι η κουζίνα και η αποθήκη με τις <<ζάρες>>, μεγάλα πιθάρια για κρασί και για λάδι. Ψηλά και πίσω από το κενό των ραφιών βρίσκεται ο <<ταβλάδος>>, μικρό πατάρι όπου φυλάνε τις τροφές μέσα στα <<τερουπάκια>>, πήλινα ομοιόμορφα δοχεία. Τον αρμονικό αυτό ξύλινο διάκοσμο της πλευράς του κρεβατιού, με όλες τις <<γκριτζόλες>>, συμπληρώνουν στα πλάγια της κάμαρης οι παλιές τεράστιες σεντούκες, όπου φυλάγονται οι περίφημες ολοκέντητες φορεσιές της Αστυπαλιάς, ονομαστές για την πολυσύνθετη πολυτέλειά τους, ένα κράμα Βενετοβυζαντινής επίδρασης, εφαρμοσμένης επάνω σε Αιγαιοπελαγίτικο γούστο.

Βλέποντας γενικά όλη αυτή τη καλλιτεχνική κατεργασία του ξύλου, τόσο στις <<γκριτζόλες>> όσο και στις σκαλιστές κασέλες, βρίσκουμε πίσω από αυτήν μια παλιά τοπική παράδοση που η κυριότερη διακλάδωσή της έφτασε την πιο άρτια έκφραση στην περιοχή του κεντήματος, μοναδικού στο είδος των σχεδίων και την ιδιόρρυθμη βελονιά του. Στ΄αριστερά του κρεβατιού, προς τον πλάγιο τοίχο στέκει το εικονοστάσιο και <<ντουλάπα>> για τα γυαλικά, με αντίκρυ της το <<ντουλάπι>> που φυλάνε τα φαγητά. Στο ίδιο δωμάτιο τα περισσότερα σπίτια έχουν και τη χτιστή στέρνα όπου μαζεύουν το χειμώνα τα βρόχινα νερά για πιόσιμο και για την ολόχρονη λάτρα του σπιτιού.

Πάνω από το χαρακτηριστικό αυτό διαμέρισμα του κατωγιού που περιγράφουμε βρίσκεται το ανώι , όπου ανεβαίνουμε από μια εξωτερική πέτρινη σκάλα καγκελωτή ή με ξύλινο καφασωτό κιγκλίδωμα όπως και το μπαλκονάκι. Μια μεγάλη καμάρα, η σάλα, είναι το πρώτο διαμέρισμα του ανωγιού που συναντούμε, χωρίς όμως ενδιαφέρουσα τοπική επίπλωση. Πιο μέσα ακολουθεί μια κρεβατοκάμαρη ή τραπεζαρία με σοφά, όπου ανεβαίνουν από μικρή σκαλίτσα, και δίπλα η αποθήκη ή κουζίνα. Σε μερικά σπίτια έχουν και σκάλα εσωτερική που φτάνει στο ανώι.

Μια γλυκιά ψυχική θαλπωρή αισθάνεται ο άνθρωπος της πολιτείας μέσα σ΄αυτό το ήρεμο και καλόκαρδο περιβάλλον. Ξεχνάει τα φθοροποιά πάθη της ζωής, λυτρώνεται από τις περιττές έγνοιες του νου και ξαναβρίσκει τον εσωτερικό ρυθμό του συντονισμένο με τη γαλήνια ζωή του νησιού, γιατί του φαίνεται πως βρίσκεται μέσα σε ένα ωραίο παραμύθι κάποιου καλού αλλοτινού καιρού.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s