ΑΙΓΑΙΟ ΤΟΠΟΣ ΕΞΟΡΙΑΣ: ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ

Στην Μακρόνησο, ένα άγονο νησί 15 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ξεκίνησε η λειτουργία του στρατοπέδου συγκέντρωσης με εισήγηση του Γενικού Επιτελείου Στρατού προς το υπουργείο Στρατιωτικών στις 19 Φεβρουαρίου
1947.

Στο αρχικό εισηγητικό σημείωμα που συντάχθηκε μετά τις εκλογές της 1-4-1946, αναφέρεται επί λέξει: “Αποφασίζεται ο περιορισμός των αριστερών στρατευσίμων εις ορισμένα στρατόπεδα δια να υποστούν αποτοξίνωσιν. Όλες οι στρατιωτικές μονάδες δέον όπως εκκαθαρισθούν από αριστερίζοντες ή υπόπτους αριστερισμού”.

Αφού δόθηκε η σχετική έγκριση στις 3 Απριλίου, στάλθηκαν στην Μακρόνησο στις 26 Μαΐου κατόπιν εντολής του τότε αρχηγού ΓΕΣ Κ. Βεντήρη, οι πρώτοι “σκαπανείς” που θα υλοποιούσαν το έργο και την “προσπάθεια επαναφοράς αυτών εις τους κόλπους της φιλτάτης πατρίδος” με διαφόρους “επωφελείς εργασίας”. Στην αρχή, οι εκτοπισμένοι ήταν αριστεροί ή απλά δημοκρατικοί στρατιώτες που εξέτιαν τη θητεία τους χωρίς όπλο. Η Μακρόνησος λειτούργησε με αυτό τον τρόπο ως το 1958.

Ο Υπουργός Εσωτερικών που έδωσε την εντολή για τη λειτουργία του στρατοπέδου συγκέντρωσης της Μακρονήσου ήταν ο Χριστόφορος Στράτος. Ο Στράτος ανήκε στη γνωστή οικογένεια που στη συνέχεια κατείχε την Πειραική-Πατραϊκή. Οι πολιτικοί της εποχής χαιρέτησαν τη λειτουργία αυτού του σωφρονιστικού ιδρύματος. Για παράδειγμα, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος αναφέρθηκε σε αυτό ως «αναρρωτήριο ψυχών», «συνέχιση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού», «Εθνική κολυμβήθρα» και «Νέα Εδέμ στα μάτια της ελληνικής Ιστορίας». Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος ανέφερε ότι «στη Μακρόνησο αναγεννάται η Ελλάς ωραιοτέρα στην ψυχή των Ελλήνων».

Οι κρατούμενοι ήταν κατά κύριο λόγο πολίτες, άνδρες, γυναίκες αλλά και παιδιά τους, οι οποίοι είχαν ηγηθεί ή συμμετάσχει στην Εθνική Αντίσταση, κατά τη διάρκεια της σκοτεινής περιόδου του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου.

Η άοπλη στρατιωτική θητεία, ενός παράδοξου για την εποχή θεσμού, αποσκοπούσε όχι απλά στον έλεγχο της εμφυλιοπολεμικής στράτευσης των ανδρών αλλά στην ολοκληρωτική εξαφάνιση του προοδευτικού κινήματος, καθώς συνοδευόταν από βασανιστήρια μεγάλης βαναυσότητας.

Η Μακρόνησος δεν ήταν απλώς ένας τόπος εξορίας. Η σκληρότητα των βασανιστηρίων που έλαβαν χώρα εκεί κάνει φανερό ότι επρόκειτο για ένα οργανωμένο σύστημα εξόντωσης. Με πρόσχημα την «αναμόρφωση» των κρατουμένων, ασκούνταν σωματική και ψυχολογική βία ώστε να καμφθεί η συνείδηση και το φρόνημά τους με σκοπό να αποκηρύξουν με γραπτές “δηλώσεις μετανοίας” τα φρονήματά, τις ιδέες ή τα ιδανικά τους. Ακολουθούσαν επιστολές που θα έπρεπε να συντάξει ο “ανανήψας” και οι οποίες απευθύνονταν στο δάσκαλο του χωριού του, τον παπά ή τον κοινοτάρχη με το ίδιο περιεχόμενο, αλλά και ομιλίες προς τους υπόλοιπους φαντάρους με τις οποίες θα διατράνωνε την πίστη του στα ιδανικά της πατρίδας και θα πιστοποιούσε την μεταμέλειά του όπως και την αποκήρυξη του “εαμοσλαβισμού” κ.λ.π. Όλα τα παραπάνω είχαν φυσικά σαν στόχο την πλήρη καταρράκωση του “μεταμεληθέντος”, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι στη συνέχεια θα του δινόταν όπλο και θα τον έστελναν στο μέτωπο της εμφύλιας σύρραξης, κατά του Δημοκρατικού Στρατού (ΔΣΕ).

Να σημειωθεί ακόμη ότι η πλήρης επανένταξη απαιτούσε συχνά και την επίδειξη ιδιαίτερης σκληρότητας από τον “ανανήψαντα” προς τους “αμετανόητους” πρώην συντρόφους του, η οποία εάν δεν ήταν αρκούντως πειστική, προκαλούσε άγρια αντίδραση των φρουρών και την εξαρχής απαίτηση για όλα τα προηγούμενα. Με τον τρόπο αυτό, οι υπεύθυνοι του στρατοπέδου εξασφάλιζαν τη δημιουργία φανατισμένων “γενιτσάρων” (όπως τους αποκαλούσαν όσοι έμεναν αμετακίνητοι στα πιστεύω τους) που αδημονούσαν να οπλισθούν και να πάνε “εθνικά αναβαπτισμένοι” στο μέτωπο.

Νομικό καθεστώς

Το νομικό καθεστώς που επιβλήθηκε βασίστηκε στο «θεσμό» εκτόπισης των πολιτικών αντιπάλων. Η εκτόπιση καθιερώθηκε για πρώτη φορά κατά των ληστών, με τη δικτατορία Πάγκαλου το 1925/1926, και ιδιαίτερα με το Ιδιώνυμον (Ν. 4229/1929) Ελευθέριου Βενιζέλου, δημιούργησαν ένα καθεστώς άγριων πολιτικών διώξεων με κύρια θύματα τους κομουνιστές αλλά και άλλους προοδευτικούς πολίτες από τους οποίους χιλιάδες εκτοπίζονται.

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου του Ιωάννη Μεταξά (1936-1941) αξιοποίησε αυτό το νομικό καθεστώς για γενικευμένους διωγμούς με δύο Αναγκαστικούς Νόμους, και μάλιστα το επιδείνωσε, ιδρύοντας «στρατόπεδα πειθαρχημένης διαβίωσης» σε Αϊ-Στράτη, Φολέγανδρο, Γαύδο, Ανάφη και στις φυλακές Ακροναυπλίας. Ταυτόχρονα καθιέρωσε τις διαβόητες «δηλώσεις μετανοίας». Η κατάσταση επιδεινώθηκε με την τριπλή φασιστική κατοχή και το βάρβαρο καθεστώς του εμφυλίου, με αποκορύφωμα τη μεταφορά των εκτοπισμένων στο στρατόπεδο Μακρονήσου υπό το εγκληματικό καθεστώς της πειθαρχημένης διαβίωσης.

Η ίδρυση του Ο.Α.Μ. τον Οκτώβριο/Νοέμβριο του 1949, η οποία ψηφίστηκε ομόφωνα και με ενθουσιασμό από όλα τα αστικά κόμματα της τότε Βουλής, Tο Ψήφισμα ΟΓ’ της 9/14-10-1949, «Περί μέτρων εθνικής αναμορφώσεως» ανέφερε μεταξύ άλλων: «Συνιστάται αυτόνομος Οργανισμός αποτελών νομικόν πρόσωπον δημοσίου δικαίου, υπό την επωνυμίαν «Οργανισμός Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου» με έδραν τας Αθήνας, υπαγόμενος υπό την ανωτέραν εποπτείαν πενταμελούς συμβουλίου, αποτελουμένου εκ των υπουργών Δικαιοσύνης, Στρατιωτικών, Παιδείας, Δημοσίας Τάξεως, Τύπου και Πληροφοριών. [...] Σκοπός του ανωτέρω Οργανισμού είναι η διά της διαφωτίσεως και διαπαιδαγωγήσεως αναμόρφωσις των εις αυτό υπό του Κράτους παραπεμπομένων ατόμων συμφώνως ταις διατάξεσι του παρόντος Ψηφίσματος. [...] Εις την δικαιοδοσίαν του Οργανισμού τούτου υπάγονται από της ισχύος του παρόντος: α) Οι στρατιωτικοί εν γένει πλην μονίμων, δι ους κρίνεται επιβεβλημένη η παραπομπή εις τον Οργανισμόν προς αναμόρφωσιν. β) Οι υπό των Επιτροπών Ασφαλείας του Κράτους, βάσει της κειμένης νομοθεσίας, εκτοπιζόμενοι ως επικίνδυνοι διά το εθνικόν καθεστώς, της αποφάσεως περί εκτοπίσεως επεχούσης θέσιν παραπομπής εις τον Οργανισμόν. γ) Οι υπό των στρατιωτικών αρχών συλλαμβανόμενοι ως ύποπτοι πράξεων στρεφομένων κατά της ασφαλείας των στρατιωτικών τμημάτων, εφόσον ήθελον παραπεμφθή εις τον Οργανισμόν δι’ αποφάσεως των Επιτροπών Ασφαλείας του τόπου της συλλήψεως, δ) Οι αυθορμήτως παρουσιαζόμενοι ή συλλαμβανόμενοι συμμορίται, εφ’ όσον κρίνονται παραπεμπτέοι υπό των στρατιωτικών αρχών και ε) Οι δυνάμει του παρόντος ψηφίσματος παραπεμπόμενοι εις τον Οργανισμόν κατάδικοι και υπόδικοι [...] άπαντες οι κατά την δημοσίευσιν του παρόντος διατελούντες εν εκτοπίσει ως ενεχόμενοι εις αντεθνικάς ενεργείας ή ως επικίνδυνοι εις το εθνικόν καθεστώς, ως και οι προληπτικώς συλληφθέντες υπό του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως και των στρατιωτικών αρχών, περιέρχονται από της ισχύος του παρόντος εις την δικαιοδοσίαν του συνιστώμενου Οργανισμού». , χρονολογείται μετά την πτώση του Γράμμου και την υποχώρηση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ). Το γεγονός αυτό καθιστά φανερό ότι έως τότε η Μακρόνησος δεν υπάκουε σε κανένα νομικό καθεστώς, ενώ είχαν προηγηθεί το ΝΔ 329/18.8.1947 (καθεστώς πειθαρχημένης διαβίωσης), ο ΑΝ 511/31.12.1947 (σχετικά με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης) και το ΝΔ 687/7.5.1948 (σχετικά με την επ’ αόριστον παράταση του χρόνου εκτόπισης). Μετά την ήττα του ΔΣΕ θα δημιουργηθεί το καθεστώς υπαγωγής και των πολιτικών κρατουμένων στα τάγματα. Έτσι, μολονότι ο Εμφύλιος πόλεμος είχε λήξει, δεν σταμάτησαν οι μεταγωγές πολιτών προς τη Μακρόνησο με σκοπό την «αναμόρφωση».

Κατηγορίες και αριθμοί εγκλείστων υπό «αναμόρφωση»

Οι έγκλειστοι ήταν αντιστασιακοί που ανήκαν στην ΕΠΟΝ, πολιτικοί εξόριστοι, υπό περιορισμό αξιωματικοί του ΕΛΑΣ, υπόδικοι πολιτικοί κρατούμενοι, ανήλικοι πολιτικοί κατάδικοι, εξόριστες γυναίκες απ’ το Τρίκερι, προληπτικά συλληφθέντες πολίτες, Μάρτυρες του Ιεχωβά, μέλη και ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ κ.ά.

Εν μέσω της φρικτής εκείνης κατάστασης, τα «Τάγματα Σκαπανέων», δηλαδή των άοπλων φαντάρων (στρατιωτών, ναυτών και αεροπόρων) που υπηρετούσαν εκεί, αγωνίστηκαν να επιδείξουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αλληλεγγύη και συνοχή ανάμεσά τους.

Όσον αφορά στον αριθμό των σκαπανέων που εκτοπίσθηκαν τελικώς στο νησί, γίνεται αρχικά λόγος για 3.000 αφοπλισμένους οπλίτες στους οποίους στάλθηκαν ατομικές προσκλήσεις και συγκρότησαν το Α’ Τάγμα. Αρχικά μεταφέρονται στο Λιόπεσι Αττικής, στους ελαιώνες όπου έδρευε το απομονωτήριο του Ά Σώματος Στρατού, όπου υφίσταται κλίμα τρομοκρατίας. Στη συνέχεια και έπειτα από το δημοψήφισμα του Σεπτεμβρίου του 1946, αποφασίζεται η μεταφορά τους με οπλιταγωγό μέσω Λαυρίου στην Κρήτη. Στη θέση “δεξαμενή” 15 χιλ. έξω από τον Άγιο Νικόλαο εγκαθίσταται το Ά Τάγμα (και οι φαντάροι δημιουργούν οι ίδιοι το στρατόπεδό τους) και στο Ρέθυμνο (από τις 15 Νοεμβρίου του 1946) το νεοδημιουργηθέν ΄Β Τάγμα. Στις 28 Μαΐου του 1947 μεταφέρονται εκ νέου στη Μακρόνησο, νησί άγονο και άνυδρο στο οποίο βρίσκονταν οι τάφοι εκατοντάδων Τούρκων στρατιωτών, αιχμαλώτων του ελληνικού στρατού από την εποχή των βαλκανικών πολέμων, η πλειονότητα των οποίων είχε αποβιώσει από επιδημία χολέρας (!). Τα στοιχεία κάνουν μνεία για 8.000 εξόριστους υπαξιωματικούς, οπλίτες και ποινικούς φυλακισμένους (σε 4 στρατόπεδα), ενώ το Σεπτέμβριο του 1947 ο αριθμός έχει ανέβει στις 10.000 (σε 5 στρατόπεδα, περιλαμβανομένων των στρατιωτικών φυλακών). Κριτήριο για την επιλογή και μεταφορά των αξιωματικών στη Μακρόνησο αποτέλεσε ο διαχωρισμός τους σε Α΄ή ΄Β πίνακος. (του ΄Β πίνακος θεωρούνταν “ύποπτοι” και στέλνονταν για “αναμόρφωση”).

Σύμφωνα με κάποιες πηγές, από τα μέσα του 1948 πάνω από 15.000 φαντάροι και αξιωματικοί είχαν “μεταμεληθεί”, ενώ λίγους μήνες νωρίτερα η εφημερίδα “Ελεύθερη Ελλάδα”, επίσημο όργανο του ΕΑΜ, έγραφε ότι 15.000 “σκαπανείς” βρίσκονται εκτοπισμένοι στη Μακρόνησο και έθετε ερωτήματα προς τον υπουργό των Στρατιωτικών τόσο για την τύχη τους, όσο και για τη σκοπιμότητα της παρατεινόμενης εκεί παραμονής τους.

Η σφαγή των 300 στο Α΄ Τάγμα

Ενώ το Μάρτιο του 1947 σημειώθηκε απόπειρα απόδρασης 7 κρατουμένων οι οποίοι εξολοθρεύτηκαν από τους φρουρούς, το τραγικό αποκορύφωμα αποτέλεσε η σφαγή 300 και πλέον στρατιωτών και εκατοντάδων τραυματιών στο Α’ Τάγμα (επίσημα ανακοινώθηκαν 17 νεκροί και 61 τραυματίες του διημέρου 29 Φεβρουαρίου/1 Μαρτίου 1948) που όπως όλα τα στοιχεία δείχνουν, σχεδιάσθηκε προκειμένου να εξασθενήσει το φρόνημα των εγκλείστων.

Η σφαγή έλαβε χώρα δύο μήνες μετά την ανακήρυξη από τους αντάρτες της προσωρινής “κυβέρνησης του βουνού”. Ηθική ευθύνη για αυτή την πρακτική αποδίδεται σε πολιτικούς της εποχής, όπως ο Κωνσταντίνος Τσαλδάρης, ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος. Κι αυτό διότι αφενός ανέχθηκαν ή και εκθείαζαν με τις δηλώσεις τους το “αναμορφωτήριο”, αφετέρου ουδείς εκ των προαναφερομένων έπραξε οτιδήποτε με πολιτική του παρέμβαση προκειμένου οι υπεύθυνοι του εγκλήματος να λογοδοτήσουν. Αντιθέτως, σε δίκη παραπέμφθηκαν τα θύματα.

Οι πλήρεις λεπτομέρειες που αφορούν στο αιματηρό αυτό περιστατικό δεν έχουν γίνει γνωστές, ενώ κάποιοι θεωρούν ότι έχουν αποσιωπηθεί από το επίσημο κράτος. Ωστόσο, ο Νίκος Μάργαρης στο εξαιρετικό του δίτομο έργο “Ιστορία της Μακρονήσου” παραθέτει πολλές ιδιαίτερες μαρτυρίες που φέρουν σαν πιθανότερη την εκδοχή του προμελετημένου εγκλήματος και πρόσχημα την άρνηση 700 σκαπανέων να μεταφερθούν από το Α’ (ή “κόκκινο” Τάγμα) στο Γ’ (“γαλάζιο”).

Από την άλλη πλευρά, οι εφημερίδες της κεντρο-δεξιάς παράταξης (πρωθυπουργός ήταν ο γηραιός Θεμ. Σοφούλης επικεφαλής κυβέρνησης συνεργασίας μεταξύ Λαϊκού κόμματος και κόμματος Φιλελευθέρων) έκαναν λόγο για “στάση” που αναγκάσθηκαν να καταστείλλουν με τα όπλα οι φρουροί και οι αλφαμίτες.

Μάλιστα βάσει ενός έωλου κατηγορητηρίου -που προκάλεσε τη δυσφορία ακόμη και του στρατοδικείου- παραπέμφθηκαν σε δίκη 155 “πρωταίτιοι”, με αποτέλεσμα πέντε από αυτούς να καταδικαστούν σε θάνατο. Χαρακτηριστικό του κλίματος που επικράτησε στη δίκη ήταν η ευχή που διατύπωσαν οι ίδιοι οι δικαστές ώστε οι ποινές αυτές να μετατραπούν από το βασιλέα σε ισόβια.

Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Σε μια αδημοσίευτη εμπιστευτική Εκθεσή του, το 1950, ο επικεφαλής του “αναμορφωτικού έργου” της Μακρονήσου ταξίαρχος Γεώργιος Μπαϊρακτάρης δίνει τις δικές του κυνικές εξηγήσεις για την ίδρυση
και τη λειτουργία του κολαστηρίου.
 

Η Εκθεση του Γεωργίου Μπαϊρακτάρη, της οποίας δημοσιεύουμε στη συνέχεια εκτενή αποσπάσματα, έρχεται να φωτίσει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πτυχή της ιστορίας της Μακρονήσου, προσφέροντας σημαντικές πληροφορίες για το πώς αντιμετώπιζαν το όλο εγχείρημα οι ίδιοι οι οργανωτές του. Μικρό μέρος της Εκθεσης έχει περιληφθεί στο δίτομο έργο του Ν. Μάργαρη. Το τεκμήριο σχολιάζει σε διπλανή στήλη ο ιστορικός Στρατής Μπουρνάζος που έχει ασχοληθεί με την ανάλυση του “αναμορφωτικού” λόγου των υπευθύνων της Μακρονήσου. 

Αίτια οργανώσεως Μακρονήσου

Είναι γνωστή η από ετών ανεκτικότης του Κράτους εις τας κομμουνιστικάς ραδιουργίας. Ακόμη και τα εγκλήματα και τας παντοίας εκδηλώσεις των προς υπονόμευσιν του Εθνικού οικοδομήματος, ήτις υπονόμευσις είχεν σοβαρόν έρεισμα τας ενόπλους δυνάμεις της χώρας.

Μεταξύ του στρατευομένου λαού υπήρξε και η μερίς των εμφορουμένων υπό της κομμουνιστικής ιδεολογίας, ήτις ενεφανίζετο ως ασθένεια με τας διαφόρους φάσεις της, 1ον στάδιον, 2ον στάδιον κ.λ.π., ανίατος. [...]

Η αντιμετώπισις της καταστάσεως ταύτης, ήτις αν συνεχίζετο θα είχεν ολέθρια αποτελέσματα, ήγαγε την υπηρεσίαν εις την σκέψιν να εξαιρέσει τούτους δοκιμαστικώς της στρατεύσεως. 

Το μέτρον όμως τούτο, εφαρμοσθέν επί τι διάστημα εύρεν εις την κοινήν γνώμην δυσμενεστάτην απήχησιν και διεβίβρωσκε το ηθικόν του μαχομένου Στρατού. [...]

Εξηκολούθησε δε μέχρι της ενάρξεως του συμμοριτικού αγώνος ότε κατέστη εμφανές ότι ούτοι διά των εν γένει σατανικών ενεργειών των ήσαν λίαν επικίνδυνοι εις τας Μονάδας διότι ου μόνον απετέλουν τους πληροφοριοδότας των συμμοριτών ερχόμενοι εις επαφήν μετά των κατά τόπους κομμουνιστικών οργανώσεων, αλλά και αυτοί ούτοι εντασσόμενοι εις τμήματα διώξεως των ληστοσυμμοριτών προσεχώρουν καθ’ ομάδας προς τους συμμορίτας μετά του οπλισμού των και των εφοδίων των εν γένει, ους καθίστων ενημέρους πάσης στρατιωτικής υποθέσεως, με αποτέλεσμα την πολλάκις σφαγήν εκ προδοσίας ολοκλήρων απομεμονωμένων τμημάτων στρατού και χωροφυλακής.

Κατόπιν τούτου προέκυψεν το ζήτημα της σοβαρωτέρας αντιμετωπίσεως της καταστάσεως, διότι υπήρξεν περίπτωσις καθ’ ην ηυτομόλησε προς τους συμμορίτας και ολόκληρος λόχος (Ο Λόχος Προσωτσάνης), πράγμα όπερ ήγαγε εις την σκέψιν της συγκεντρώσεως εξ όλων των στρατιωτικών μονάδων των θεωρουμένων ως επικινδύνων εις Μονάδας των μετόπισθεν προσκαίρως και μέχρις ου αποδειχθή ότι ούτοι είναι ακίνδυνοι διά τον μαχόμενον στρατόν. 

Ούτω ωργανώθησαν κατά τα τέλη του έτους 1946 κατά Σώμα Στρατού αρχικώς ανά εις Λόχος Σκαπανέων εξελιχθέντες βραδύτερον εις ειδικά τμήματα σκαπανέων εδρεύοντα το μεν Α΄ Τάγμα Σκαπανέων εις Κρήτην, το Β΄ Τάγμα Σκαπανέων εις Λάρισαν και είτα εις Λιόπεσι Αττικής και το Γ΄ Τάγμα Σκαπανέων εις Θεσσαλονίκην, εις τα οποία συνεκεντρώθησαν οι θεωρούμενοι οπλίται αναρχοκομμουνισταί προς τον σκοπόν της διαθέσεως τούτων εις διάφορα στρατιωτικά έργα, καθ’ ον τρόπον εχρησιμοποιούντο τα παλαιά τάγματα σκαπανέων. Αυτός ήτο ο αρχικός προορισμός των ως άνω Ταγμάτων Σκαπανέων.

Από τας πρώτας όμως αποπείρας εκπληρώσεως του προορισμού τούτου η υπηρεσία αντεμετώπιζε την λευκήν απεργίαν των αναρχικών στρατιωτικών (Σπάσιμο δήθεν κατά την εργασίαν των διαφόρων εργαλείων, έντεχνος εξαφανισμός τούτων, απόδοσις της εργασίας μηδαμινή) και την κομμουνιστικήν προπαγάνδαν με την κραυγήν «Δημοκρατικοί στρατιώται εις τα αναγκαστικά έργα…»

Εις το σημείον τούτο και προς τον σκοπόν της περισσότερον ψυχολογημένης χρησιμοποιήσεως και πληρεστέρας οργανώσεως των άνω Ταγμάτων ιδρύθη κατ’ Απρίλιον του 1947 ιδιαιτέρα παρά τω Γενικώ Επιτελείω Στρατού Διεύθυνσις, η κληθείσα Β-ΧΙ ΓΕΣ με διευθυντήν τον υποφαινόμενον, εις ην υπήχθησαν από πάσης πλευράς τα Τάγματα ταύτα.

Εδώ θα μου μείνη αλησμόνητος η στιγμή, καθ’ ην έλαβον τας πρώτας προφορικάς Διαταγάς από τον τότε Αρχηγόν του ΓΕΣ, Αντιστράτηγον κ. Βεντήρην Κ.

Ανέπτυξα εν ολίγοις εις τον Στρατηγόν τας γενικάς γραμμάς των μελλουσών προσπαθειών μου, αίτινες συνίσταντο εν ολίγοις εις τα εξής:

-Συγκρότησις στρατιωτικών Μονάδων πειθαρχημένων και συγκέντρωσίς των εις χώρον μακράν πάσης εξωτερικής επιδράσεως.

-Συμπεριφορά εν αυταίς στοργική σαν της μάνας, αλλά και συγχρόνως αυστηρή σαν του πατέρα.

-Διαφώτισις μέσα στην άνω ατμόσφαιραν και την συνήθη εργασίαν και εκπαίδευσιν του στρατιώτου.

-Απόδοσις εις τον Στρατόν και την Κοινωνίαν ασπίλων των εκ τούτων ανανηφόντων με ξεχασμένο το παρελθόν και με σοβαράν προσπάθειαν προστασίας τούτων στην ζωήν.

Η απάντησις του Στρατηγού εις τας γενικάς αυτάς γραμμάς ήτο: «Κάμε ό,τι σε φωτίση ο Θεός, θα μ’ έχης υποστηρικτή σ’ όλες σου τις προσπάθειες…»

Απεχώρησα από το γραφείον του Στρατηγού δώσας την υπόσχεσιν ότι είχα μεγίστας ελπίδας επιτυχίας εις τας προσπαθείας μου στηριζόμενος «Εις την πίστιν προς την αθάνατην Ελληνικήν ψυχήν». Και εις την πεποίθησιν, η οποία ανέκυπτε από το ερώτημα: «γιατί να θεωρώμεν ικανόν τον καθοδηγητήν κομμουνιστήν εις το να κάνη τους εθνικόφρονας κομμουνιστάς και να παραδεχώμεθα τους εαυτούς μας ανικάνους διά το αντίθετον;»

Επειτα από ολίγας ημέρας επανέλαβον την αυτήν υπόσχεσιν εις τον τότε Υπουργόν κ. Στράτον Γ. από τον οποίον έτυχον πληρεστάτης κατανοήσεως και ιδιαιτέρας υποστηρίξεως εις όλας μου τας προσπαθείας.

Από της πρώτης στιγμής της Δ/σεως μου αντελήφθην ότι η εγκατάστασις των ούτω ωργνωθέντων τριών ειδικών ταγμάτων Σκαπανέων εις τους προαναφερομένους χώρους δεν παρείχεν την εγγύησιν ότι θα απεξενούντο οι διαπαιδαγωγούμενοι στρατιώται των επιδράσεων του ΚΚ διότι δεν έλλειψαν άι επαφαί, αλλ’ ούτε και ήτο δυνατόν να ληφθούν μέτρα τελείας απομονώσεως, δι’ ο εγεννήθη σκέψις εξευρέσεως καταλλήλου χώρου προς συγκέντρωσιν των οπλιτών. [...]

Ούτω προσεφέρθη η Μακρόνησος παρουσιάζουσα τα περισσότερα πλεονεκτήματα λόγω ιδία της γειτνιάσεώς της προς την Αττικήν και την Πρωτεύουσαν, πράγμα όπερ της παρείχεν πλήθος δυνατότητας, (εφοδιασμοί, νοσηλεία οπλιτών, κ.λ.π.), ως και την ανετωτέραν διαμονήν των οπλιτών διότι εξέλιπον τα περιοριστικά μέτρα, άτινα θα ελαμβάνοντο διά την πρόληψιν δραπετεύσεων.

Περί τα μέσα του έτους 1947 μετεστάθμευσαν τα τρία Τάγματα εις την Μακρόνησον, εγκατασταθέντα οριστικώς, βραδύτερον δε μετεστάθμευσαν εκεί εκ Θήρας το Γ΄ Κ.Π.Α., εις ο είχον συγκεντρωθή οι αναρχοκομμουνισταί Αξιωματικοί. [...]

Ακολουθούν κεφάλαια με τίτλο «Τίνες περιελήφθησαν αρχικώς και προοδευτικώς εις τας Μονάδας Μακρονήσου» και «Υποδοχή και επιλογή των εις Μακρόνησον αποστελλομένων». 

Το Α΄ Τάγμα Σκαπανέων στασιάζει

Και ενώ εις το Γ΄ Τάγμα Σκαπανέων το αναμορφωτικόν έργον προχωρεί με γοργόν αλλά και σταθερόν βήμα, εις τας άλλας Μονάδας και ιδίως στο Α΄ Τάγμα όπου έχει συγκεντρωθή ό,τι επικίνδυνον είχεν να επιδείξη η Μακρόνησος τα πράγματα δεν είναι καθόλου ευχάριστα.

Προσπάθειαι επιεικούς και στοργικής συμπεριφοράς ενώ έχουν άριστα αποτελέσματα εις Γ΄ Τάγμα Σκαπανέων, εις τα άλλα και ιδιαιτέρως εις το Α΄ Τάγμα Σκαπανέων εκλαμβάνεται ως αδυναμία Δ/σεως εις βαθμόν να θέλεται να ασκήται η Διοίκησις εκ των κάτω (Σοβιέτ). [...]

Ο Διοικητής του Α΄ Τάγματος διακρίνει μεταξύ των επικινδύνων στοιχείων της Δυνάμεως ότι υπάρχουν τοιαύτα επιδεκτικά διαφωτίσεως, τα οποία προτίθεται διά τον σκοπόν τούτον να αποστείλη εις Γ΄ Τ.Σ. [...]

Πλησιάζει η ημέρα της αποστολής 700 στρατιωτών του Α΄ Τ.Σ. προς αναμόρφωσιν εις Γ΄ Τ.Σ. και αποφασίζουν να στασιάσουν ίνα ματαιώσουν την ως άνω αποστολήν.

Ευρίσκουν αφορμήν το ότι η Αστ. Μονάδος του Τάγματος παρετήρησε βραδυπορούντας στρατιώτας καθ’ ην όλη η δύναμις του Τάγματος μετέβαινεν εν γραμμή εις τον χώρον διδασκαλιών και επιτίθενται την μεσημβρίαν της 29-2-48 εναντίον της άνω αστυνομίας με πρόθεσιν να την αφοπλίσουν.

Η αστυνομία ήτις απετελείτο εξ ανανηψάντων οπλιτών αμυνομένη κάνει χρήσιν των όπλων. Ο σπεύσας Υπασπιστής του Τάγματος Υπολ/γός Καρδαράς ίνα επέμβη κακοποιείται υπό των στασιαστών και αναγκάζεται να αποσυρθή μετά της φρουράς εις χώρον προπαρασκευασθέντα εκ των προτέρων διά παρομοίας περιπτώσεις, όπου λαμβάνει θέσιν αμύνης.

Ο Διοικητής του Τάγματος απουσιάζων κατά την στιγμήν της στάσεως εις άλλην εν Μακρονήσω Μονάδα, ειδοποιείται και σπεύδει εις το Τάγμα του. Καλεί τους στασιαστάς να συνέλθουν, πλην όμως ευρίσκεται προ μαινομένου όχλου, εκμεταλλευομένου κατά τον γνωστόν κομμουνιστικόν τρόπον τα θύματα της προ ολίγου συγκρούσεως με την Αστυνομίαν Μονάδος και απειλούντος να επιτεθή εκ νέου κατά της ολιγαρίθμου φρουράς (4.500 άνδρες εναντίον 50 περίπου ανδρών ωπλισμένων) με σκοπόν να την αφοπλίση. 

Ο Διοικητής αναγκάζεται να απειλήση νέαν χρήσιν όπλων και προ της αποφασιστικής στάσεως τούτου οι στασιασταί αποσύρονται εις τον πλησίον κείμενον καταυλισμόν του Τάγματος συναποκομίζοντες τους πέντε νεκρούς της προηγουμένης συμπλοκής, ενώ τους τραυματίας των περίπου 15 τους παρέδωσαν εις την Υγειονομικήν Υπηρεσίαν του Τάγματος.

Καλούνται επανειλημμένως οι στασιασταί να επανέλθουν εις την τάξιν παραδίδοντες τους νεκρούς και με την υπόσχεσιν ότι ουδείς πρόκειται να θιγή εκ των μη αναμιχθέντων εις την στάσιν, αλλά εις μάτην.

Οι στασιασταί υβρίζουσι το παν, απειλούσιν, ασχημονούσιν… αφήνονται όλο το απόγευμα (29-2-48) να ηρεμήσουν και συνέλθουν.

Συμβαίνει το αντίθετον διότι οι πρωτοστατούντες ωργανωμένοι καθοδηγηταί παροτρύνουν, απειλούν, τρομοκρατούν…

Την πρωίαν της επομένης σπεύδω προσωπικώς επί τόπου με το μικρόν περιπολικόν πλοίον ασφαλείας της νήσου. Ολίγον προ της αφίξεώς μου, αναγκάζονται να παραδώσουν τους νεκρούς διότι πάσα απόπειρά των να τους θάψουν εις την πλατείαν του Τάγματος προς εκμετάλλευσιν συναντά την απαγόρευσιν του Διοικητού του Τάγματος, όστις απειλεί ότι θα κάνη και χρήσιν των όπλων εν ανάγκη.

Μόλις αφίχθην πλησίον της παραλίας του Τάγματος προσπαθώ διά του μεγαφώνου να τους πείσω και επανέλθουν εις την τάξιν. Η απάντησίς των ήτο χυδαιόταται χειρονομίαι και ύβρεις…

Επί μίαν ώραν ωμίλησα από μεγαφώνου, συμβουλεύων, νουθετών, ακόμη και ικετεύων… Ουδέποτε εις την ζωήν μου ήκουσα περισσοτέρας και χυδαιοτέρας ύβρεις. Εν τέλει τους κατέστησα γνωστόν ότι δεν πρόκειται να ομιλήσω εκ νέου και ότι εάν δεν συνέλθουν και επανέλθουν εις την τάξιν, θα επιβληθή αύτη διά παντός μέσου, ασχέτως των αποτελεσμάτων τα οποία ασφαλώς θα είναι οδυνηρά δι’ αυτούς.

Εις τελευταίαν μου πρόσκλησιν επείσθησαν ή εφοβήθησαν τινές και σπεύδουσι απομακρυνόμενοι των άλλων στασιαστών προς την θέσιν, την οποίαν είχα ορίσει από μεγαφώνου. Αμεσος όμως επέμβασις των τρομοκρατών καθοδηγητών τους εμποδίζει.

Αποφασίζεται η διά της βίας διάλυσίς των και κινείται μία διμοιρία με κλομπς (Γ΄ Τ.Σ.) προστατευομένη υπό ετέραν ένοπλον εις ακροβολισμόν του ιδίου Τάγματος. Ο,τι λίθοι, μπουκάλες, σκαπάναι, πτύα υπήρχον… ρίπτονται και γίνεται χρήσις κατά της διμοιρίας των κλομπς. Ο επί κεφαλής της Διμοιρίας δέχεται μέγα λίθον εις το στήθος και πίπτει αναίσθητος. Εις το θέαμα τούτο οι άνδρες της ενόπλου Διμοιρίας κάνουν χρήσιν των όπλων, εις ο λαμβάνουσι μέρος και τα πέριξ φυλάκια του Α΄ Τάγματος Σκαπανέων. Το πυρ δεν εκράτησε ούτε ένα λεπτόν της ώρας, διότι από μεγαφώνου διέταξα παύσιν του πυρός.

Τούτο ήρκεσε διά να συνέλθη όλος σχεδόν ο κόσμος των παρασυρθέντων στασιαστών, όστις απαλλαγείς της τρομοκρατίας του καταληφθέντος ήδη υπό πανικού καθοδηγητού, σπεύδει προς τον ορισθέντα χώρον. Κατά την ψυχολογικήν εκείνην στιγμήν υποδεικνύονται αμέσως οι πρωτοστατήσαντες καθοδηγηταί υπό του όχλου, τον οποίον μέχρι προ ολίγου ετρομοκράτουν, οίτινες συλληφθέντες απομονούνται εις τας φυλακάς. Την αυτήν ημέραν οι 700 κριθέντες ως επιδεκτικοί διαφωτίσεως αποστέλλονται εις το Γ΄ Τάγμα Σκαπανέων.

Η σύλληψις των 260 τρομοκρατών του Α΄ Τάγματος αλλάζει τελείως την όψιν τούτου. Από της στιγμής εκείνης γίνεται μια από τις καλύτερες και περισσότερο πειθαρχημένες Μονάδες, αποδώσασα εις το στρατόν χιλιάδας γενναίους μαχητάς και εις την κοινωνίαν χιλιάδας χρηστούς πολίτας. 

Εθρηνήθησαν 15 περίπου εισέτι νεκροί και δυστυχώς ουχί εκ των τρομοκρατών καθοδηγητών, αλλά εκ των τρομοκρατουμένων, διότι σκοπός των είναι να βάνουν άλλους να σκοτώνωνται διά τον αγώνα… [...]

Ακολουθούν τα «Διδάγματα εκ της στάσεως», και τα κεφάλαια «Κυρίως αναμορφωτικόν έργον Μακρονήσου», «Ειδικά Στρατόπεδα Αναμορφώσεως Ιδιωτών (ΕΣΑΙ)», «Ιδρυσις του Οργανισμού Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου (ΟΑΜ)» και «Εναρξις εργασιών ΟΑΜ». Εδώ παρατίθεται και απόσπασμα απόρρητης αναφοράς του διοικητή του Β΄ Ειδικού Τάγματος Οπλιτών (ΒΕΤΟ)/ΕΣΑΙ ταγματάρχη Γεωργίου Τζανετάτου στην οποία περγράφεται η «κατάστασις του εμψύχου υλικού» που παρελήφθη από το τάγμα του:

Κατάστασις παραληφθέντος εμψύχου υλικού

Μόνον εκείνος όστις έζησεν εκ του σύνεγγυς την μεταφοράν των ιδιωτών τούτων, αντίκρυσε την όψιν των και τας ποικίλλας αντιδράσεις των, εστάθμισε την όλην συμπεριφοράν των δύναται να ισχυρισθή ότι εσχημάτισε πιστήν εικόνα της αθλιότητός των. Μία αγέλη ανθρώπων με το μίσος εις την ψυχήν ως μόνον ψυχικόν εφόδιον, ράκη σωματικά και ψυχικά, άβουλα και μοιρολατρικά, υπακούοντα μόνον εις την εφιαλτικήν φωνήν του κόμματος, η οποία είχε τελείως υποκαταστήσει την φωνήν της συνειδήσεώς των, κομμουνισταί εξ απαλών ονύχων ζώντες με μόνον προορισμόν να αποθάνουν εις την υπηρεσίαν του κόμματος επί έτη διατελέσαντες εις εξορίας, υγιείς αναμίξ με γέροντας, αναπήρους και ασθενείς, και εν μέσω όλων αυτών η ηγεσία του Κόμματος ζηλοφθόνως περιφρουρουμένη από όλους, ταύτα πάντα δίδουν αμυδράν μόνον εικόνα της πραγματικότητος. Ο συνωμοτισμός ευρών κατάλληλον έδαφος ανεπτύχθη εις το ζενίθ του και εκυριάρχει ακόμη και της αναπνοής των κρατουμένων. Υπό τοιαύτας συνθήκας ουδείς εχέφρων άνθρωπος ηδύνατο να ισχυρισθή ότι και με την τελειοτέραν εθνικήν συνταγήν θα επετύγχανε άμεσόν τι θετικόν αποτέλεσμα.

Το επόμενο κεφάλαιο αφορά την «Υποδοχή διαφόρων αποστολών του διαλυομένου στρατοπέδου πειθαρχικής διαβιώσεως υπό των Μονάδων Μακρονήσου» και βασίζεται σε έκθεση «Επί του τρόπου υποδοχής των εκ του στρατοπέδου πειθαρχημένης διαβιώσεως Μακρονήσου παραδοθέντων εις ΑΕΤΟ/ΕΣΑΙ κρατουμένων αναρχικών ιδιωτών και των κατά τούτων σημειωθέντων επεισοδίων» (βλ. διπλανή στήλη), στην οποία επισημαίνονται μεταξύ άλλων και τα εξής: 

Παρετηρήθησαν σύμφωνα με την γραμμήν του ΚΚΕ θεατρικά κρούσματα αυτοκτονίας εις τε τους αρνηθέντας υπογραφήν δηλώσεως ως και στους υπογράψαντας μετά πάροδον ημερών (κατάποσις κοχλιαρίων, αποκοπή αρτηριών χειρών και καρωτίδος διά ξυριστικών λεπίδων, κατάποσις τεθραυσμένης υάλου και εις απαγχονισμός). Εις απάσας τας ανωτέρω περιπτώσεις παρεσχέθη επιτυχώς ιατρική επέμβασις και ως διά μαγείας η χορεία αύτη των ηθοποιών του ΚΚΕ μετά την απόπειραν ιάθη.

Παρουσιάσθησαν κρούσματα εις μεγαλύτερον βαθμόν των ανωτέρω, ψυχονευρώσεων και κατά παράδοξον τρόπον εις άτομα μηδόλως κακοποιηθέντα εις τα ανωτέρω επεισόδια. Τόσον ο ψυχίατρος του Τάγματος, όσον και ο Διευθυντής του Νοσ/μείου αποδίδουν τούτο εις ευσυγκινησίαν και εις υστερικήν ιδιοσυγκρασίαν, δεν αποκλείουν την υποκρισίαν και φρονούν ότι περιωρισμένος αριθμός ηλεκτρικών Σοκ αρκεί διά την θεραπείαν των. 

Παρουσιάσθησαν ελάχιστοι περιπτώσεις ανακλήσεως της υπογραφείσης δηλώσεως, ως και δηλώσεις των εν απομονώσει. Ούτοι ήλλαξαν αμοιβαίως θέσιν.

Καθήκον επιτακτικόν αισθάνεται η Διοίκησις, επί τη ευκαιρία ταύτη να διαμνημονεύση τον ακάματον ζήλον και τους κόπους εις ους υπεβλήθησαν κατά τας εξ ημέρας της υποδοχής αξιωματικοί, οπλίται και ιδιώται του Τάγματος διά να αχθή εις αίσιον πέρας το έργον. Κατά τας εξ ημέρας άπαντες οι άνω παρέμειναν νήστεις μη διανεμηθέντος μεσημβρινού συσσιτίου.

Ενα ξεχωριστό τεκμήριο

Το κείμενο που δημοσιεύει σήμερα ο «Ιός» αποτελεί ένα ξεχωριστό τεκμήριο, με ιδιαίτερη σημασία, για πολλούς λόγους:

Α) Λόγω του συντάκτη του. Ο ταξίαρχος Γεώργιος Μπαϊρακτάρης είναι πρόσωπο κομβικό για τη Μακρόνησο: είναι ο επικεφαλής των επιτελικών οργάνων (της διεύθυνσης Β-XI του ΓΕΣ και του ΟΑΜ, που τη διαδέχεται τον Οκτώβριο του 1950), που έχουν ως αποκλειστική αρμοδιότητα τη λειτουργία της Μακρονήσου.

Β) Λόγω της χρονικής στιγμής. Το κείμενο συντάσσεται τον Φεβρουάριο του 1950, λίγο πριν το τέλος, κι ενώ η Μακρόνησος διανύει ακόμη την περίοδο της «ακμής», τόσο από πλευράς βασανιστηρίων όσο και προπαγάνδας. (Λίγους μήνες αργότερα, μετά τον σχηματισμό της κυβέρνησης Πλαστήρα, αρχίζει το «ξήλωμα»: απολύονται πολλοί κρατούμενοι, παραμένουν μόνο στρατιώτες, τα βασανιστήρια αντικαθίστανται από καψώνια κ.ο.κ.)

Γ) Λόγω της φύσης του τεκμηρίου. Πρόκειται για εμπιστευτική ή απόρρητη έκθεση που ανασκοπεί γενικά τα τεκταινόμενα από ιδρύσεως Μακρονήσου, αδημοσίευτη εν συνόλω. Μέχρι σήμερα, δεν γνωρίζαμε ανάλογο τεκμήριο, παρά μόνο ημερήσιες διαταγές ή προπαγανδιστικές εκδόσεις (λ.χ. το περ. Σκαπανεύς ή την μπροσούρα των «ανανηψάντων» Ζοάννου και Σαρρή).

Δ) Για όσα λέει. Παρά την -αναμενόμενη- προσπάθεια εξωραϊσμού, για όποιον τη διαβάσει πίσω από τις γραμμές, η έκθεση είναι αποκαλυπτική. Ενα μόνο παράδειγμα: στις 12.10.1949, στην «παραλαβή» 635 πολιτών, ο συντάκτης παραδέχεται ότι υπήρξαν 100 τραυματίες (με «μώλωπας, θλάσεις, ελαφρά κατάγματα»)! Γενικότερα, σε όλο το κείμενο, η βία δεν μπορεί να συγκαλυφθεί: «εφηρμόσθη ψυχολογική βία», «επιβεβλημένη αφορμή κακοποιήσεως», «θεατρικά κρούσματα αυτοκτονίας», «κρούσματα ψυχονευρώσεων» – σε πλήρη αντίθεση με τις ειδυλλιακές εικόνες των προπαγανδιστικών φυλλαδίων.

Ε) Για όσα δεν λέει. Είναι πολλά, βέβαια, αυτά που αποσιωπούνται ή παραμορφώνονται. Παράδειγμα, η σφαγή του Α΄ Τάγματος, στα τέλη Φεβρουαρίου του 1948, που, σε μια πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας, ονομάζεται «στάσις». Θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον η διασταύρωση με μαρτυρίες κρατουμένων, δημοσιεύματα εφημερίδων αλλά και τα πρακτικά της δίκης των «στασιαστών» (που κατέληξε στην αθώωσή τους).

Η “αυθόρμητη” αποκήρυξη

Απόσπασμα Εκθεσης που περιλαμβάνεται στο κείμενο του ταξίαρχου Γ. Μπαϊρακτάρη σχετικά με τη μεταφορά (Οκτώβριος-Νοέμβριος 1949) των «κρατουμένων αναρχικών ιδιωτών» από το «στρατόπεδο πειθαρχημένης διαβιώσεως Μακρονήσου» στο Α΄ Ειδικόν Τάγμα Οπλιτών/ΕΣΑΙ, σε μία δηλαδή από τις μονάδες που δημιουργήθηκαν για την «αναμόρφωση» των πολιτικών εξορίστων: 

Α΄ Αποστολή 12-10-49 (Αριθ. 635)

Παρεδόθησαν υπό του διοικητού στρατοπέδου εξορίστων χωροφυλακής Αντ/ρχου Σηφάκη, μετά κατάλληλον προσφώνησιν τούτε παραδίδοντος και του παραλαμβάνοντος Διοικητού ΑΕΤΟ/ΕΣΑΙ Ταγ/χου Βασιλοπούλου Αντωνίου εις το ακραίον φυλάκιον (Βόρειον) του Τάγματος 635 ιδιώται εκ των φανατικωτέρων του άνω στρατοπέδου. Εν τω συνόλω της η αποστολή παρουσίαζε θέαμα αποκαρδιωτικώτατον. Την πρόσκλησιν του Αντ/ρχου Σηφάκη να αναφωνήσουν «Ζήτω η Ελλάς», επηκολούθησε νεκρική σιγή. Ουχ ήττον ο παραλαμβάνων διοικητής λόγω της μακράς του πείρας δεν απεγοητεύθη, μετά πάντων δε των Αξι/κών και των φιλοτίμων οπλιτών προέβαινεν επί μακρόν εις πατριωτικάς παραινέσεις, εις πειστικάς επιχειρηματολογίας και εις ικεσίας ακόμη να επωφεληθούν της παρεχομένης εις αυτούς μοναδικής ευκαιρίας θραύσεως των δεσμών του παρελθόντος και της επαναφοράς των εις τους κόλπους της υγιώς και ελληνικά σκεπτομένης κοινωνίας. Εις μάτην όμως. Απαντα τα ανωτέρω εδέχοντο με λοιδωρίας, εξυβρίσεις και τας γνωστάς κομμουνιστικάς ασχημίας.

Επηκολούθησε προειδοποίησις υπό της Διοικήσεως ότι από το στρατόπεδον του ΑΕΤΟ εξήλθον ήρωες Ελληνες μαχηταί, από δε του ΕΣΑΙ 5.000 χρηστοί Ελληνες πολίται, η δε Διοίκησις αισθάνεται εαυτήν τόσον ισχυράν όσον απαιτείται διά να θραυσθή η κομμουνιστική άλυσσος ήτις ως βρόγχος τους αποπνίγει. Μόνον 8 εξήλθον εκ της μάζης οίτινες υπό τας επευφημίας του συνόλου αξιωματικών και οπλιτών εισήλθον εις το στρατόπεδον. 

Διά τους υπολοίπους εφηρμόσθη η αρχή της διασπάσεως κατά μικράς ομάδας. Παρουσιάσθη το εξής φαινόμενον: ερρίφθη υπό του όχλου το σύνθημα της «μαζικής αυτοάμυνας». Εκρατούντο κατά μεγάλα γκρουπ εις κύκλον με κεκυμμένην την κεφαλήν και τα νώτα εστραμμένα και άλλαι μεν ανθρωπομάζαι έτρεχον προς το βουνό άλλαι παρέμειναν επί τόπου και άλλαι ερρίφθησαν εις την θάλασσαν ενώ παραλλήλως δεν έπαυον προκαλούντες και ασχημονούντες.

Διετάχθη βιαία διάσπασις της ωργανωμένης στάσεως ήτις και απέδωσε τα κάτωθι αποτελέσματα:

Αξιωματικοί και οπλίται μωλωπισθέντες της αστυνομίας Μονάδος 25.

Ιδιώται με μώλωπας, θλάσεις και ελαφρά κατάγματα περί τους 100.

Θάνατος ουδείς.

Εις άπαντας παρεσχέθη άμεσος ιατρική περίθαλψις εις τε το αναρρωτήριον του Τάγματος και το Νοσοκομείον Μακρονήσου.

Β΄ Αποστολή 18-10-49 (αριθ. ιδιωτών 278)

Ινα αποφευχθή και η ελαχίστη κάκωσις και περιορισθή η εφαρμογή της στρατιωτικής πειθαρχίας και των κανονισμών εις το ελάχιστον των νεοαφικνουμένων, εφηρμόσθη το κάτωθι σχέδιον:

Ωδηγήθησαν άπαντες εις το στρατόπεδον ΕΣΑΙ. Τους εγένετο υπό της Διοικήσεως η κατάλληλος υποδοχή και παραίνεσις, μεθ’ ο διελύθησαν εν τω στρατοπέδω. Αφ’ εσπέρας είχον καταλλήλως προπαρασκευασθή ειδικώς οι ιδιώται της προηγουμένης αποστολής και γενικώτερον άπασα η δύναμις ΕΣΑΙ (αναμορφωθέντες ιδιώται) εις ην είχε ριφθή το σύνθημα αναστολής απολύσεων εφ’ όσον δεν ήθελεν αποκηρυχθή ο κομμουνισμός, έστω και από έναν εκ των 278.

Ούτοι, κατά γκρουπ παρελάμβανον τους εις το στρατόπεδον σκορπισμένους ιδιώτας της νέας αποστολής κατά μόνας και τους έπειθον διά την αποκήρυξιν του ΚΚΕ. Καθ’ όλον τούτο το διάστημα από μεγαφώνων μετεδίδοντο πατριωτικά άσματα και πατριωτικά συνθήματα, προκαλουμένου θορύβου εν τω στρατοπέδω.

Μετά δίωρον εσήμανε προσκλητήριον και πρόσκλησις των νεοαφιχθέντων διά την ένταξίν των εις τους κόλπους της Ελλάδος διά της αποκηρύξεως του ΚΚΕ. Διακόσιοι εξήκοντα εξήλθον όλως αυθορμήτως της γραμμής υπό τας ζητωκραυγάς και χειροκροτήματα 8.000 οπλιτών και απεκήρυξαν το ΚΚΕ.

Διά τους εναπομείναντας 18 άνευ ουδεμιάς κακοποιήσεως διετάχθη η μεταφορά των εις το απομονωτήριον. Κατά την μεταφοράν των δεν περιωρίσθησαν εις ύβρεις εις τους επ’ αυτών ασκούντας ψυχολογικήν πλέον βίαν ιδιώτας και αξ/κούς αλλά και ελάκτισαν τον Υπασπιστήν του Τάγματος. Τούτο εξηγρίωσε τους συνοδεύοντας αυτούς οπλίτας, οίτινες τους εκακομεταχειρίσθησαν προξενήσαντας ελαφράς κακώσεις εις 10 εκ τούτων.

 

ΑΙΓΑΙΟ ΤΟΠΟΣ ΕΞΟΡΙΑΣ: ΓΥΑΡΟΣ (ΓΙΟΥΡΑ)

Δεσπόζει μόνη της, ακατοίκητη, ήρεμη, ξεχασμένη από την πολυκοσμία, δίπλα σε άλλα κοσμοπολίτικα νησιά. Περνάμε δίπλα της πολλές φορές με κατεύθυνση σημαντικούς, για μας, προορισμούς, αδιαφορώντας για το ποιόν της. Η ιστορική Γυάρος, αξίζει ένα τεράστιο διάλειμμα.
Ανατολικά της Τζιάς, βορειότερα από την Σύρο, βρίσκεται ένα ερημωμένο και άνυδρο νησί, ξεχασμένο από το χρόνο. Στην Γυάρο, τόπο θυσίας και μαρτυρίου συμπολιτών μας, ο χρόνος έχει αφήσει πάνω του ανεξίτηλα σημάδια. Ίχνη κακουχίας που μετρούν τριάντα και βάλε χρόνια εγκατάλειψης, σκουριές και θραύσματα από ψυχές που χάθηκαν. Η προβλήτα που έδενε το καράβι για να κατεβάσει τους εξορισμένους, είναι το τελευταίο σημάδι εγκατάλειψης από την πολιτεία και βρίσκεται και αυτή πλέον μισοσπασμένη στα νερά του Αιγαίου πελάγους.
Δέσαμε πλώρα σε ένα κρίκο το κίτρινο Laser, περάσαμε και ένα σχοινί σε ένα τσιμεντένιο τμήμα που έχει παραμείνει πεσμένο εκεί δίπλα στην προβλήτα. Ο βαρύς καιρός δυνάμωνε τα συναισθήματα που ήταν μπερδεμένα ξαφνικά. Πίσω από την πολυκοσμία, δεν ακούγεται φωνή. Δεν κινείται τίποτα, κανένα σημάδι ζωής. Κι όμως κάτι εκεί, πάνω σε αυτό το νησί σε κάνει να θες να περπατήσεις, να ψάξεις, να αφήσεις το νου να ταξιδέψει και να ανακαλύψεις τα μέρη. Άλλωστε, τα σημάδια από τα χρόνια της εξορίας δεν είναι πρόσφατα. Μετρούν από την ρωμαϊκή εποχή μέχρι και την νεότερη ιστορία της Ελλάδας.
Η Γυάρος, χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας από το 1947 μέχρι το 1952 και από το 1956 μέχρι το 1974 για πολιτικούς εξόριστους. Συνολικά, 22.000 Έλληνες πέρασαν και μαρτύρησαν, παραμένοντας εκεί για μήνες, για χρόνια, ακόμη και για πάντα.
Στην αρχή, η διαμονή γινόταν κυρίως σε σκηνές, στα πέντε στρατόπεδα που είχαν φτιαχτεί σε κάθε όρμο. Από τα χέρια των εξόριστων όμως έγιναν εκβραχισμοί και διαμορφώσεις του εδάφους, διάνοιξη δρόμων και οικοδομικές εργασίες, για να χτιστούν τελικά φυλάκια, πυροβολεία αλλά και οι κεντρικές φυλακές. Αυτές είναι ένα οικοδόμημα επίμηκες, ορθογώνιο και διαμορφώνεται σε τέσσερα επίπεδα. Είναι δε τόσο επιβλητικό που είναι αδύνατο να μην το προσέξεις προερχόμενος από την Σύρο ή την Τήνο. Βρίσκεται σε εκείνη την πλευρά και κοιτάει ανατολικά, όντας μία φυλακή παρόμοια με άλλες στη δυτική Ευρώπη.
Περπατήσαμε στον εξωτερικό προαύλιο χώρο. Ο φόβος του άγνωστου σε κυριεύει από την πρώτη στιγμή αφού βρίσκεσαι σε ένα μέρος με τραγική ιστορία, ακατοίκητο, γεμάτο πινακίδες που υπενθυμίζουν πως πρόκειται για ένα ζωντανό ναρκοπέδιο. Το ναυτικό χρησιμοποιούσε το συγκεκριμένο νησί για ασκήσεις βολής μέχρι πρότινος και λέγεται πως έχει καταστραφεί μέρος των νεκροταφείων, από τέτοιες βολές. Στο άκουσμα πως μπορεί να υπάρχουν άσκαστα βλήματα εκεί, ή πάνω στο νησί, περιορίζεις όσο γίνεται τις μετακινήσεις και προτιμάς τα πατημένα μονοπάτια. Το ναυτικό χρησιμοποιούσε περισσότερο το μικρό νησί που εφάπτεται στην Γυάρο, μέρος που εμείς προσωπικά δεν πήγαμε γιατί δεν έχει και κάτι να δεις. Το κεντρικό κτίριο των φυλακών άλλωστε μπορεί να φάει αρκετό χρόνο ο οποίος περνάει πολύ γρήγορα χαζεύοντας. Σπασμένα τζάμια, πόρτες διαλυμένες, σκουριά παντού, λεηλασίες, επιγραφές γραμμένες με σπρέυ. Κάτι σε πιάνει εκεί μέσα και σε παρακινεί να φύγεις, κάτι σε κρατάει εκεί να ψάξεις όλο το μέρος. Ανεβαίνουμε τα σκαλοπάτια, χωνόμαστε στα μαγειρεία, η οροφή των οποίων έχει αρχίσει να καταρρέει. Προχωράμε στα κελιά, στην απομόνωση και στα εστιατόρια. Η θέα και μόνο των παρατηρητηρίων για τους φύλακες, σε συγκλονίζει. ΌΧΙ ΠΙΑ ΑΛΛΑ ΓΙΟΥΡΑ αναγράφεται σε έναν έρημο τοίχο. Έγιναν πολλά εκεί, κάποιος δεν θέλει να θυμάται, ή κάποιος θυμάται και δεν θέλει να μάθουν και οι νεότεροι. Η ιστορία όμως δεν σβήνεται. Απλά γράφεται από τους εναπομείναντες, όπως αυτοί την έζησαν.

Η ΓΥΑΡΟΣ ΩΣ ΤΟΠΟΣ ΕΞΟΡΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Ο σοφιστής Αγχίπυλος τρεφόταν αποκλειστικά µε σύκα και νερό και ήταν σφριγηλός και υγιής ως τα βαθιά του γεράµατα. Στην αρχαιότητα υπήρχαν συκοφάντες που έσειαν τις συκιές για να αποκαλύπτουν τα σύκα, υπήρχαν συκοφάντες που έδειχναν τα γεννητικά τους όργανα, υπήρχαν συκοφάντες που κατέδιδαν τους κλέφτες των δηµοσίων συκιών και υπήρχαν συκοφάντες που συκοφαντούσαν. Υπήρχαν και συκωροί-φύλακες. Στα κλαδιά της συκιάς της Γυάρου κρέµονταν άνθρωποι. Οι ανθρωποφύλακες κρεµούσαν τους εξόριστους από το δέντρο και διασκέδαζαν βλέποντάς τους να βασανίζονται. Η συκιά των Γιούρων ήταν ο προθάλαµος για να περάσουν οι άνθρωποι από τον πολιτισµό στη βαρβαρότητα κι έµεινε γνωστή σαν «συκιά του Γλάστρα», από το όνοµα του αρχιβασανιστή.
Η πρώτη γνωστή αναφορά στο νησί της Γυάρου είναι του Λέσβιου φιλοσόφου Θεόφραστου, τον 3ο αιώνα π.Χ., που αναφέρει ότι το νησί ερηµώθηκε, όταν τα ποντίκια έδιωξαν τους κατοίκους. Τον 1ο αιώνα π.Χ. οι Ρωµαίοι συγγραφείς Μάρκος Τερέντιος Βάρρων και Πλίνιος µιλούν για «ποντίκια τεράστια, που µπορούσαν ακόµη και σίδερο να φάνε και ανάγκασαν τους κατοίκους της Γυάρου να εγκαταλείψουν το νησί τους…».
Ο Τάκιτος ιστορεί ότι: «η νήσος Γυάρος ήτον η κυριωτάτη εκείνων, εις ας οι Ρωµαίοι έπεµπον τους πολιτικούς αυτών εξορίστους, ως µαρτυρούσι πολλά αρχαίων συγγραφέων χωρία. Κατά το 66 π.Χ. τοσούτοι διάσηµοι Ρωµαίοι είχον εξοριστεί εις Γυάρον, ώστε πληθύς νέων Ελλήνων συνέρρεον ίνα ακροασθώσι ιδίως τον Ρωµαίο φιλόσοφο, Μουσώνιο Ρούφο».
Ο στωικός φιλόσοφος Μουσώνιος Ρούφος είχε εξοριστεί στη Γυάρο επειδή, σύµφωνα µε την κατηγορία, είχε συνωµοτήσει κατά του Νέρωνα και έµεινε από το 65 µέχρι το 68 π.Χ. οπότε του επετράπη να επιστρέψει στη Ρώµη. Ο µαθητής του Επίκτητος λέει: «Εάν βρεθείς στη Γυάρο, ο νους σου να µην τρέχει στη ζωή της Ρώµης. Είναι προτιµότερο να παραµένεις προσηλωµένος στην πραγµατικότητα –διότι αυτός που βρίσκεται στη Γυάρο ζει σαν άνθρωπος του πνεύµατος».
«Είµαστε φυλακισµένοι επάνω στη γη και δέσµιοι ενός γήινου σώµατος. Θα πεθάνω, αλλά πρέπει γι’ αυτό να πεθάνω βογκώντας; Θα φυλακισθώ. Αλλά πρέπει γι’ αυτό να θρηνολογώ; Θα εξοριστώ. Αλλά ποιος µπορεί να µε εµποδίσει να φύγω χαµογελώντας, εύθυµος και ήρεµος;
-Πες µου το µυστικό.
-Δεν το λέω, γιατί αυτό εξαρτάται από τη θέλησή µου.
-Θα σε ρίξω τότε στα σίδερα.
-Άνθρωπε, τι λες; Εµένα; Μόνο το πόδι µου µπορείς να αλυσοδέσεις. Τη θέλησή µου ούτε ο Δίας µπορεί να καταβάλει.
-Θα σε φυλακίσω.
-Το καηµένο µου κορµί, εννοείς.
-Θα σε αποκεφαλίσω.
-Πότε εγώ δήλωσα πως µονάχα ο δικός µου τράχηλος δεν µπορεί να κοπεί;
Αυτές είναι οι σκέψεις που πρέπει να κάνει ένας φιλόσοφος, αυτά πρέπει να γράφει κάθε µέρα, σ’ αυτά πρέπει να γυµνάζεται».
Στη Γυάρο φύτρωνε ένα εξαιρετικά δηλητηριώδες αγκάθι, ο άχεδρος, που ξήραινε τη βλάστηση, ενώ υπάρχει και ένα θρυλικό είδος φιδιού, ο µαύρος όφις. Κατά τους βυζαντινούς χρόνους το νησί φαίνεται πως συνέχισε να χρησιµοποιείται σαν τόπος εξορίας. Στη Γυάρο έβρισκαν καταφύγιο οι πειρατές και τη χρησιµοποιούσαν σαν ορµητήριο. Υπάρχει πληθώρα ιστοριών µε πνιγµένους σε ναυάγια, σκοτωµένους σε ρεσάλτα πειρατών, τραγικές ιστορίες που συνέβησαν στα νερά των Γιούρων.
Ο Τουρνεφόρ στο βιβλίο του (Relation d’ un voyage du Levant, 1700-02) αναφέρει ότι στη διάρκεια του ταξιδιού του προσέγγισαν τη νήσο Γυάρο κι αντίκρισαν τρεις θεονήστικους βοσκούς από την Άνω Σύρο, ξεχασµένους από τα αφεντικά τους που έπεσαν λιµασµένοι στα παξιµάδια τους και τα έφαγαν όλα. Περιπλανήθηκε στο νησί και κατάλαβε γιατί οι Ρωµαίοι αυτοκράτορες εξόριζαν εδώ τους πολιτικούς τους αντιπάλους. «Δεν υπάρχει πιο άγονος και άσχηµος τόπος σε ολόκληρο το Αρχιπέλαγος. Εδώ δε φυτρώνει η συνήθης βλάστηση. Είδα µόνον µεγάλους αρουραίους, ίσως της ίδιας ράτσας µε εκείνους που ανάγκασαν τους κατοίκους του νησιού να το εγκαταλείψουν. Ορισµένοι συγγραφείς, για να περιγράψουν την αθλιότητα του µέρους, έγραψαν ότι τα τρωκτικά αυτά ήταν αναγκασµένα να ροκανίζουν ακόµη και το σίδερο, όπως το έβγαζαν από τα ορυχεία. Με τις σκέψεις αυτές, ξαπλώσαµε τη νύχτα σε µια ερειπωµένη εκκλησία, αλλά δεν µας έπαιρνε ο ύπνος, από φόβο ότι θα έρχονταν οι ποντικοί να µας φάνε τα αυτιά. Και πριν καλά καλά ξηµερώσει σαλπάραµε για την Άνδρο για να µπορέσουµε να κοιµηθούµε λίγο στο πλοίο».
Το 1922 και για λίγους µήνες, το νησί µετεβλήθη από το ελληνικό κράτος σε στρατόπεδο ανεπιθύµητων οπλιτών. Το 1936, η κυβέρνηση Mεταξά επέλεξε τη Γυάρο ως τόπο εξορίας, αλλά η υγειονοµική επιτροπή που στάλθηκε στο νησί το έκρινε ακατάλληλο. Το 1943, µεταφέρθηκαν εκεί από τους Γερµανούς Ιταλοί αιχµάλωτοι. Και από τις 11 Ιουλίου 1947 και σε όλη τη διάρκεια του Εµφυλίου Πολέµου, η Γυάρος λειτούργησε σαν τόπος εξορίας πολιτικών κρατουµένων. Συνολικά από το νησί πέρασαν µεταξύ 1947 και 1950, 18.000 πολιτικοί εξόριστοι. Η Γυάρος έκλεισε το 1962. Πέντε χρόνια αργότερα, το 1967, η χούντα των συνταγµαταρχών θέτει και πάλι τη Γυάρο σε λειτουργία µέχρι τις 24 Ιουλίου του 1974. Ο αριθµός των πολιτικών κρατουµένων αυτή τη φορά έφθασε συνολικά τις 7.500.
Όταν το νησί έπαψε πλέον να είναι τόπος εξορίας χρησιµοποιήθηκε σαν πεδίο βολής για το Πολεµικό Ναυτικό. Στην απογραφή του 1981 ουδείς κάτοικος κατεγράφη, υπήρχαν µόνο οι 23 τάφοι των πολιτικών εξορίστων. Το 2002 αποχαρακτηρίσθηκε από «Ναυτικό Οχυρό» και έπαψε να είναι Πεδίο Βολής. Άθικτα βλήµατα από βολές υπάρχουν σκόρπια στην ξηρά και στη θάλασσα και, σύµφωνα µε το Παρατηρητήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων, µέχρι και το 2004 υπήρχε ενεργό ναρκοπέδιο.
Σήµερα το νησί είναι ένας έρηµος τόπος, αποµένουν µόνο οι ερειπωµένες εγκαταστάσεις των φυλακών, οι αγιουργιανοί βοσκοί της Άνω Σύρου και τα λίγα κότερα που δένουν το καλοκαίρι. Μετά από διαβήµατα των επιζώντων µαρτύρων της Γυάρου, αποφασίστηκε τελικά να κηρυχτεί το νησί τόπος µνήµης γι’ αυτούς που αλυσοδέθηκαν εκεί από το Κράτος και τη Βία.
Αυτές είναι οι σκέψεις που πρέπει να κάνει ένας φιλόσοφος, αυτά πρέπει να γράφει κάθε µέρα και σ’ αυτά πρέπει να γυµνάζεται.

 

Η ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΠΑΤΤΑΚΟΥ ΑΝΑΛΥΩΤΗ ΣΤΟΧΡΟΝΟ

Η επιστολή στάλθηκε στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ με αφορμή σχετικού δημοσιεύματος για τη Γυάρο

Θα είχον, ίσως, υιόν και θα ήθελον να μη είχε την ικανότητά σας εις αφήγησιν παραμυθιών, μάλλον, αλλά να ήτο φιλίστωρ, δίκαιος και φιλαλήθης.

Εδιάβασα εις την χθεσινήν «Κυριακάτικην Ελευθεροτυπίαν» τα γραφόμενά σας, υπό τον βαρύγδουπον τίτλον: «Εξορία πέντε αστέρων»! Ητο εκτόπισις. Οχι εξορία.

Τα γράφετε τόσον γλαφυρά και πειστικά, που θα επείθατε ακόμη και εμέ, εάν δεν τα είχον ζήσει και πράξει, προσωπικώς. Εχετε εσφαλμένην πληροφόρησιν και διά τούτο αι απόψεις σας είναι λανθασμέναι. Λοιπόν:

1. Ο Παττακός ήτο -ήμην- Αντιπρόεδρος και όχι “αντιπρόεδρος” εντός εισαγωγικών ως τον αποκαλείτε. Ιδετε Εγκυκλοπαιδείαν.

2. Δεν υπήρξαν εξορίαι κατά την διάρκειαν του Απριλιανού Καθεστώτος. Εγιναν εκτοπίσεις, ολίγων χιλιάδων ατόμων, προβλεπόμεναι υπό των νόμων των προ 21ης Απριλίου 1967 δημοκρατικών -έτσι εκαλούντο και εκείναι, όπως και αι σημεριναί- Κυβερνήσεων, οι δε νόμοι εκείνοι εστηρίζοντο εις το ιδιώνυμον των Κυβερνήσεων του Ελευθερίου Βενιζέλου, διά των οποίων ετέθη εκτός νόμου το Κ.Κ.Ε., που ίσχυον μέχρι της «μεταπολίτευσης», Ιουλίου του 1974.

3. Αυτόν τον νόμον προέβλεπε το τεθέν εις εφαρμογήν σχέδιον ενεργείας της 21ης Απριλίου 1967 και αυτό εξετέλεσεν η Αστυνομία και η Χωροφυλακή, βάσει των φακέλλων των.

4. Ο χαρακτηρισμός “ανθέλληνες” διά τους οπαδούς του Κ.Κ.Ε., ετέθη υπό των προαπριλιανών Κυβερνήσεων και δη, ο “γέρος” της Δημοκρατίας, παππούς του νυν προέδρου σας, Γεώργιος Παπανδρέου, ορθώς κατά τους δεξιούς, εχαρακτήρισε το Κ.Κ.Ε. “κόμμα εγκλήματος και προδοσίας”, διότι διέπραξε φοβερά εγκλήματα κατά τους τρεις “γύρους” του, προητοίμαζε δε τέταρτον μετά τας εκλογάς της 28ης Μαΐου 1976 και είχεν υπογράψει συμφωνίαν μετά της Βουλγαρίας -Σύμφωνον Πετριτσίου- παραχωρήσεως της Βορείου Ελλάδος εις αυτήν.

5. Αι συνθήκαι διαβιώσεως των εκτοπισθέντων, υπό των Απριλιανών, εις Γυάρον και Λέρον, ήσαν πράγματι καλαί. Ησαν όσον ηδυνάμεθα, ανθρώπιναι. Ισως δεν υπήρχε λόγος εκτοπίσεώς των, διότι δεν ήσαν όλοι πρόθυμοι να ακολουθούντας αναρχικάς ε-ντολάς τού τότε Κ.Κ.Ε., της Μόσχας! Προσωπικώς τους επισκεπτόμην τακτικώς και εφρόντιζα διά την κατά το δυνατόν καλυτέραν διαβίωσίν των. Απηλευθέρωνα όσους διήνυον ηλικίαν μεγαλυτέραν των 70 ετών. Μεταξύ αυτών ήτο και ο Στρατηγός Αυγερόπουλος Γεράσιμος – Διοικητής της VIII Μεραρχίας του Ε.Λ.Α.Σ. και αρχηγός του κόμματος της Ε.Δ.Α., μάσκας του Κ.Κ.Ε. Η θυγάτηρ του, Αθηνά, μου εξέφρασε την ευγνωμοσύνην της εν έτει 1986, επισκεφθείσα με εις το Γεν. Κρατικόν Νοσοκομείον χειρουργημένον. Επίσης έχω επιστολάς εκφράσεως της ευγνωμοσύνης της διά την απελευθέρωσιν εκ της εκτοπίσεως του αδελφού της ποιητού «Γιάννη» Ρίτσου, από την αδελφήν του.

6. Διά να μη ταλαιπωρώ, υμάς «Ιέ μου, Υιέ μου Αβεσαλώμ» και τους αναγνώστας, σας ερωτώ:

α) Ποίος εκ των Δικτατόρων του Κόσμου, ποτέ, επεσκέφθη έστω και άπαξ τους υπ’ αυτού εκτοπισμένους;

β) Επεσκέφθη, ποτέ, ο υμέτερος Δικτάτωρ, Στάλιν, τους εις Σιβηρίαν αποθνήσκοντας εκ πείνης και βασανιστηρίων -εκατομμύρια- εκτοπισμένους, όχι διά λόγους εγκλημάτων, ως οι ημέτεροι ΚΚουΕδες, αλλά διότι δεν εδέχοντο το σύστημα διοικήσεώς του -του υπαρκτού Σοσιαλισμού, αιωνία τη λήξει του παντού, πλην Αλέκας-; Διαβάστε τον Σολζενίτσιν, τον Τζωρτζ Οργουελ, την Μαύρην Βίβλον του Κομμουνισμού, τους ημετέρους -υμετέρους μάλλον- Ιωαννίδην, Φαράκον κλπ. κλπ., επισκεφθείτε την Πηγάδα Μελιγαλά, σκεφθείτε το αποτρόπαιον παιδομάζωμα, τας καταστροφάς της Πατρίδος μας από τους τρεις «γύρους» του Κ.Κ.Ε., τας 150 χιλιάδας φονευθέντας Ελληνας κατά τον 4ετή Αντισυμμοριακόν αγώνα, τους ομήρους του «Κόκκινου Δεκέμβρη», 2ου γύρου του Κ.Κ.Ε., μελετήσατε πρακτικώς τους επαίνους του αρχηγού του κόμματος της Ν.Δ., δεξιού (;) κ. Καραμανλή του Β’, που εχαρακτήρισε τον Πρόεδρόν σας, αρχικαπετάνιον του παιδομαζώματος… κ. Φλωράκην Χαρίλαον και αν σας μείνη καιρός, ασχοληθείτε και με τους Απριλιανούς.

7. Διαβάσετε και τα ιδικά μου τέσσαρα βιβλία: 1. «21η Απριλίου 1967. Διατί; Ποίοι; Πώς;». 2. «Οδυσσεύς Μ. Αγγελής. Ο Στρατηγός των Στρατηγών». 3. «21η Απριλίου 1967 έως 8 Οκτωβρίου 1973. Ημέραι και Εργα» και 4. «Οδοιπορικόν Ενός Στρατιώτου 90 ετών», νυν 92. Σας τα προσφέρω δώρον, εάν τα θέλετε, και μετά ή προ της αναγνώσεώς των είμαι πρόθυμος να συζητήσω μαζί σας, οπουδήποτε προτιμήσητε.

8. Σας ευχαριστώ διά την πρόκλησιν και περιμένω την πρόσκλησιν.

Με χριστιανική αγάπην και τιμήν

Στυλιανός Παττακός

ΑΙΓΑΙΟ ΤΟΠΟΣ ΕΞΟΡΙΑΣ: ΑΪ-ΣΤΡΑΤΗΣ (ΑΓΙΟΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ)

ΑΓΙΟΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ (ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ)

Το νησί του Αη Στράτη βρίσκεται στο Βόρειο Αιγαίο, 18 ν.μ. νοτιοδυτικά της Λήμνου και έχει περίπου 210 μόνιμους κατοίκους. Ο Αη Στράτης αποτελεί στην νεώτερη ιστορία το νησί με τα περισσότερα χρόνια παραμονής εξορίστων σε αυτό. Οι πρώτοι εξόριστοι στο νησί είναι ένας μικρός αριθμός από εργάτες και συνδικαλιστικά στελέχη κατά την δεκαετία του 1920. Με την ίδρυση του ΚΚΕ (ΣΕΚΕ) εκτοπίζονται στο νησί μέλη και στελέχη του κόμματος. Εξόριστοι επίσης υπάρχουν και στη Δικτατορία του Πάγκαλου το 1925.

Το Ιδιώνυμο του Βενιζέλου θεσμοθετεί τις εξορίες και από τότε ο Αη Στράτης γίνεται μόνιμος τόπος εξορίας. Κατά την περίοδο 1936-1940 (με τις απεργίες του 1936 και τη Δικτατορία Μεταξά) ξεπερνά τους 250 πολιτικούς εξόριστους. Το στρατόπεδο του Αη Στράτη ξανανοίγει δεύτερη φορά το 1946 έως και το 1949, όπου εξορίζονται με διοικητική προληπτική εκτόπιση και χωρίς συγκεκριμένο κατηγορητήριο περίπου 5000 άντρες και 500 γυναίκες. Από εκεί αργότερα μεταφέρονται στην Μακρόνησο.

Ο Αη Στράτης χρησιμοποιείται για τρίτη φορά ως τόπος εξορίας από το 1950 έως και το 1962. Μετά την λήξη του Εμφύλιου πολέμου στο νησί μετατοπίζονται αρχικά 1800 αμετανόητοι από την Μακρόνησο. Επιπλέον, με το κλείσιμο του στρατοπέδου των εξορίστων γυναικών στο Τρίκερι έρχεται και ένας μικρός αριθμός γυναικών. Ο αριθμός όμως αυτός διευρύνεται με νέες συλλήψεις και με ένα αριθμό από πολιτικούς κρατουμένους, που μόλις έχουν αποφυλακιστεί από τις διάφορες φυλακές. Συνολικά από τον Αη Στράτη την τρίτη περίοδο περνούν γύρω στους 4500 εξόριστους. Με τις άδειες και τις απολύσεις ο αριθμός των εκτοπισμένων είναι ωστόσο διαρκώς φθίνων και το στρατόπεδο κλείνει οριστικά το 1962. Συνολικά από τον Αη Στράτη πέρασαν γύρω στις 10.000 πολιτικοί εξόριστοι, άντρες, γυναίκες και μικρά παιδιά.

O aγιος Eυστράτιος (aη Στράτης) είναι ένα μικρό νησί των Θρακικών Σποράδων του Bορείου aιγαίου. Mε έκταση 43,3 χλμ2, απέχει 18 μίλια από τη Λήμνο και 48 μίλια από την εγγύτερη ακτή της Xαλκιδικής. Mε λίγη εύφορη καλλιεργήσιμη γη και έδαφος κυρίως βραχώδες, ορεινό και δύσβατο, είναι ένα νησί απομονωμένο και δυσπρόσιτο. Διαθέτει ένα μόνιμο, παραθαλάσσιο οικισμό χωρίς ασφαλές λιμάνι, που είχε 1.100 κατοίκους το 1950.

Γεωγραφικοί και άλλοι λόγοι θα μπορούσαν να εξηγήσουν εν μέρει γιατί επιλέχτηκε σαν τόπος εξορίας. Ωστόσο, καμιά υποδομή, κτιριακή ή άλλη, δεν έγινε από τη μεριά του κράτους για να υποδεχτεί το νησί το βάρος της εξορίας. Kαι οι χιλιάδες Eλληνες κομμουνιστές και δημοκρατικοί πολίτες που έζησαν εκτοπισμένοι εκεί, επιβίωσαν σε συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες.

Tο στρατόπεδο τοποθετήθηκε σε δύο ανεμοδαρμένες χαράδρες των χειμάρρων που καταλήγουν στον οικισμό. Oι εξόριστοι ζούσαν σε πάνινες σκηνές και αυτοσχέδια κτίσματα, εκτεθειμένοι στα σκληρά καιρικά φαινόμενα και τις πλημμύρες των ποταμών. Kατάφεραν να ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες, χάρη στη δημιουργικότητα, τον ζήλο και τη θαυμαστή τους αυτοοργάνωση.

Tο στρατόπεδο έγινε μια παράλληλη πολιτεία εκτοπισμένων, που ζούσε τη δική της ζωή, χωρίς ουσιαστική επαφή με τους ντόπιους, στραμμένη στον έξω κόσμο και κάτω από την άμεση επήρεια των πολιτικών γεγονότων της περιόδου. O Ψυχρός Πόλεμος, ο πόλεμος της Kορέας, οι εκλογικές αναμετρήσεις… επηρέαζαν την καθημερινότητα της ζωής των εξορίστων, που παρακολουθούσαν χωρίς να μπορούν να παρεμβαίνουν, δεχόμενοι απλώς τις συνέπειες και τον αντίκτυπο των πολιτικών αλλαγών.

Oι διαμάχες και οι ιδεολογικές συγκρούσεις στο εσωτερικό του ελληνικού και του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος δεν άφησαν ανεπηρέαστους τους εξορίστους, που συμμετείχαν με τον δικό τους τρόπο στο γίγνεσθαι αυτών των γεγονότων.

Tο σκληρό και αδυσώπητο νησιωτικό τοπίο της εξορίας στον aη Στράτη περιγράφει λιτά και περιεκτικά ο εξόριστος Bαρδής Bαρδινογιάννης: «aπομονωμένο στην άγονη γραμμή του Bορείου aιγαίου, δεν μπορεί να ζήσει τους λιγοστούς κατοίκους του, που συνέχεια ξενιτεύονται. Mια γη που της λείπει το νερό, όμως μόνιμα η ατμόσφαιρά της είναι κορεσμένη από υγρασία. Oι γυμνές πλαγιές που τις δέρνουν ολοχρονίς οι άνεμοι οδηγούν στη χαράδρα. Eκεί στήνονται τα τσαντήρια των εξορίστων και με τις πρώτες δυνατές βροχές πλημμυρίζουν μέσα σε ένα ορμητικό ποτάμι που παρασύρει τα πάντα στη θάλασσα. Eδώ στέλνουν χιλιάδες τους αγωνιστές… Kάθε χρόνο… οι επιτροπές δημόσιας ασφάλειας συνεδριάζουν και υπογράφουν τις στερεότυπες παρατάσεις της εκτόπισης (που) συνέχεια ανανεώνονται… H επιβίωση στον aη Στράτη προϋποθέτει ένα συνεχή και σκληρό αγώνα με τα στοιχεία της φύσης και η θαλασσοταραχή εμποδίζει πολύ συχνά το καράβι να πλησιάσει. Oι αγέρηδες κουρελιάζουν τα τσαντήρια…, πρέπει ν’ αγωνιστούμε για ν’ αυξηθεί το επίδομα πείνας…, να σταματήσει η λογοκρισία, να σπάσει η απομόνωσή μας από το χωριό και τους κατοίκους του, να επιτραπεί το επισκεπτήριο…, να σταματήσουν οι ψυχολογικές πιέσεις, οι απειλές και οι «υποσχέσεις»… Πρέπει να οργανώσουμε την «επ’ αόριστον» ζωή μας εδώ… aνοίγουμε πηγάδια και προσπαθούμε με το γλυφό νερό να εξασφαλίσουμε μια μικρή παραγωγή σε λαχανικά. Oργανώνουμε τη μόρφωση σε σχολικούς κύκλους, με διαλέξεις, με τη λειτουργία της βιβλιοθήκης και την αυτομόρφωση. Oργανώνουμε την ψυχαγωγία μας με… γιορτές και θεατρικές παραστάσεις. Tα προβλήματα είναι πολλά. Kαι μέσα στο πλέγμα των δυσκολιών της «πειθαρχημένης διαβίωσης» του aN/511 φυτρώνουν και τα εσωτερικά (προβλήματα)».

Συνθήκες και αριθμός εξορίστων

Tις συνθήκες διαβίωσης των εξορίστων εξέτασαν πολλές επιτροπές του Διεθνούς Eρυθρού Σταυρού, ανθρωπιστικών οργανώσεων και άλλων διεθνών οργανισμών. Υπάρχουν πολλές αναφορές οι οποίες περιγράφουν την κατάσταση και θίγουν τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι εξόριστοι. Πολλά στοιχεία (δημογραφικά, υγειονομικά και άλλα) που αφορούσαν τον πληθυσμό των εξορίστων συλλέχτηκαν για να τεκμηριώσουν εκθέσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την άσκηση πίεσης προς τους κρατικούς φορείς και την κυβέρνηση, με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης ή την απελευθέρωση των εκτοπισμένων.

Παρ’ όλα αυτά, είναι δύσκολο προς το παρόν να δώσει κανείς ακριβή αριθμητικά στοιχεία για τον πληθυσμό των ατόμων που διακινήθηκαν στους τόπους της εξορίας την περίοδο 1947-1963. Oι αριθμοί ποικίλουν ανάλογα με την πηγή, τα χρόνια και την ένταση των εξωτερικών γεγονότων. Τα πρώτα χρόνια υπήρξε μεγάλη κινητικότητα εξορίστων που μεταφέρονταν από τον ένα τόπο στον άλλο. Παράλληλα από το 1952, είχαν αρχίσει να γίνονται σταδιακά απολύσεις και υπήρχε, ανάλογα με την περιρρέουσα κατάσταση, ένας μεγάλος αριθμός «αδειούχων» που ήταν σε κατάσταση ομηρείας. Πολλοί από αυτούς επανέρχονταν, με ανανέωση εκτόπισης, στο στρατόπεδο.

Tο 1950, οι εκτοπισμένοι στον aη Στράτη υπερβαίνουν τους 5.000. Tον Φεβρούαριο του 1952, φθάνουν τους 3.000, ενώ τον aπρίλιο της ίδιας χρονιάς μειώθηκαν στους 2.000. H μείωση συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια, και το 1955 καταγράφηκαν 950 άτομα, τα οποία έγιναν 820 το 1956. Tο 1959, οι εξόριστοι αριθμούσαν τους 470, χωρίς αυτοί οι αριθμοί να μπορούν να ελεγχθούν προς το παρόν με ακρίβεια.

Tο φθινόπωρο του 1956 επισκέφτηκε το στρατόπεδο εκτοπισμένων του aη Στράτη μια ομάδα βουλευτών των κομμάτων της αντιπολίτευσης του Eλληνικού Kοινοβουλίου. Στην έκθεσή τους αναφέρουν:

«… κρατούνται σήμερον εις aγ. Eυστράτιον 730 Eλληνες πολίται εξ ων 33 γυναίκες… Γέροντες οι οποίοι κύπτουν υπό το διπλόν βάρος της ηλικίας και των στερήσεων της εξορίας, γυναίκες αποσπασθείσαι από τας αγκάλας των τέκνων των, νέοι συλληφθέντες έφηβοι και ενηλικιωθέντες εις την εξορίαν… Δύο χιλιάδες ακόμη εξόριστοι είναι σήμερον αδειούχοι και στέλλονται εις την εξορίαν διακοπτομένης της αδείας των και εις την περίπτωσιν αυτήν ουδέν έχουν εις την διάθεσίν των ένδικον μέσον κατά των αποφάσεων επανεκτοπίσεως…».

Kοινωνική σύσταση και λόγοι εκτόπισης

Oι βουλευτές μας δίνουν μια γενική εκτίμηση της κοινωνικής σύστασης του στρατοπέδου από την άποψη των επαγγελμάτων των εξορίστων, καθώς και άλλων προσδιοριστικών τους στοιχείων: «Tρεις περίπου δεκάδες δικηγόρων, περί τους εκατόν εκπαιδευτικοί λειτουργοί και επιστήμονες άλλων κλάδων, πολλοί σπουδασταί του Πανεπιστημίου και των άλλων aνωτάτων Σχολών, ως και απόφοιτοι ή σπουδάζοντες της Mέσης Eκπαιδεύσεως. Mεταξύ των, συγκαταλέγονται ο διαπρεπής λογοτέχνης κ. Θέμος Kορνάρος, επιστήμονες ευρωπαϊκής φήμης ως ο Mιχ. Στυλιανόπουλος, ο πρώην βουλευτής του Kόμματος των Φιλελευθέρων aγγελος aγαπητός και δύο πρώην Bουλευταί του Kόμματος της E.Δ.a., οι κ. κ. N. Tσόχας και Παν. Kατερίνης, 33 υποψήφιοι Bουλευταί του ίδιου κόμματος και πολλοί εκλεγμένοι δημοτικοί σύμβουλοι. aνω των 100 συνδικαλιστικών στελεχών, εκατοντάδες οπαδοί της E.Δ.a., πρόεδροι εργατικών κέντρων και πρόεδροι ή μέλη διοικήσεων Σωματείων, εκλεγέντα νομίμως και συλληφθέντα εξ αιτίας της συνδικαλιστικής των δραστηριότητος. Eίκοσι δύο ανάπηροι εκ των οποίων 4 του aλβανικού Mετώπου σύρονται με τα δεκανίκια των εις τας χαράδρας του aγ. Eυστρατίου. Mια εκατοντάς υπερηλίκων και παραδόξως και 5 aλβανοί υπήκοοι συλληφθέντες κατά την διάρκειαν του Eμφυλίου Πολέμου…». Oι λόγοι της εκτόπισης ποικίλλουν. Yπάρχουν εξόριστοι που εκτοπίστηκαν αμέσως μετά την απελευθέρωση «άρα κριτήριον απετέλεσεν η κατά την Kατοχήν δράσις των κατά των κατακτητών. aλλοι, μετά μακροχρόνιον φυλάκισιν παρελήφθησαν εκ των φυλακών, μετά την έκτισιν της ποινής των ή την απαλλαγήν των… ή την απονομήν χάριτος… και ωδηγήθησαν εις την εξορίαν. Εις το στρατόπεδον ευρίσκονται 15 νέοι συλληφθέντες κατά την νόμιμον εκδήλωσιν της Πρωτομαγιάς του 1953…». aν και απαλλάχθηκαν από το δικαστήριο, οδηγήθηκαν παρ’ όλα αυτά σε εκτόπιση.

Mεταξύ των νησιών της εξορίας, ο aη Στράτης κατέχει μια ξεχωριστή θέση. Για μια μεγάλη περίοδο στην Ελλάδα του 20ού αιώνα υπήρξε ο μακροβιότερος τόπος εξορίας. Επίσης αποτέλεσε το σύμβολο μιας σκληρής εποχής, αυτής που διαδέχθηκε τον Eμφύλιο και την ήττα του κομμουνιστικού και αριστερού κινήματος στην Eλλάδα. Mιας εποχής που άφησε βαθιές πληγές και συνέπειες που εξακολουθούν να μας επηρεάζουν. Tο στρατοπεδο του aη Στράτη, πέρα από την πραγματολογική και ιστορική του διερεύνηση, εκφράζει μια περίοδο της πολιτικής και κοινωνικής μας ιστορίας που μόλις αρχίζουμε να προσεγγίζουμε με νηφαλιότητα και απόσταση.

ΚΑΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΣΤΟΝ ΑΪ-ΣΤΡΑΤΗ

ΑΙΓΑΙΟ ΤΟΠΟΣ ΕΞΟΡΙΑΣ: ΛΕΡΟΣ

ΤΟ ΠΑΡΘΕΝΙ ΤΗΣ ΛΕΡΟΥ

Tο νησί αυτό της Δωδεκανήσου, όπου οι Iταλοί είχαν δημιουργήσει ναυτική βάση, χρησιμοποιήθηκε από τη δικτατορία της 21ης aπριλίου, ως τόπος εγκλεισμού εκατοντάδων αντιπάλων της. Oι δικτάτορες ίδρυσαν δύο στρατόπεδα: στο Παρθένι, στη β. ακτή του νησιού και στο Λακκί, στο κέντρο του, χρησιμοποιώντας κτίρια των ιταλικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

Στο Παρθένι οι υπάρχοντες παλιοί ιταλικοί στρατώνες χρησιμοποιήθηκαν για τη φρουρά και τις υπηρεσίες, ενώ για τους κρατούμενους διατέθηκαν οι πρώην αποθήκες πυρομαχικών, δηλαδή τρία κτίρια τελείως ακατάλληλα για τη διαμονή ανθρώπων, καθώς δεν είχαν κανονικά παράθυρα παρά μόνο φεγγίτες, οι οποίοι βρίσκονταν στα υψηλότερα σημεία των τοίχων και ήταν έτσι προσανατολισμένοι, ώστε να εμποδίζουν την είσοδο του ηλιακού φωτός. Eπιπλέον δεν διέθεταν ούτε στοιχειώδεις εγκαταστάσεις υγιεινής. Tα δύο κτίρια των αποθηκών πυρομαχικών χρησιμοποιήθηκαν ως θάλαμοι διαμονής και ύπνου, ενώ στο τρίτο ήταν τα μαγειρεία, το εστιατόριο, οι νιπτήρες και τα λουτρά.

Στο Παρθένι οι κρατούμενοι ξεπερνούσαν τους 450, ενώ, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του υπιάτρου της φρουράς, στα δύο κτίρια μπορούσαν να παραμείνουν μόλις 370 άτομα. Σε κάθε κρατούμενο αντιστοιχούσε χώρος εμβαδού μόλις 5 τετρ. μέτρων, στον οποίον έπρεπε να παραμένει σχεδόν ολόκληρο το εικοσιτετράωρο. O ανεπαρκής αερισμός των θαλάμων και ο κακός φωτισμός με λαμπτήρες των 40 ή 60 βατ, δυσκόλευαν ακόμη περισσότερο την κατάσταση, για να μην αναφερθεί το κακό σιτηρέσιο.

O μέσος όρος ηλικίας των κρατουμένων ήταν τα 51 χρόνια και μεταξύ τους υπήρχαν 6 καρδιοπαθείς, 10 φυματικοί, 5 καρκινοπαθείς, 38 ελκοπαθείς, 43 νεφροπαθείς και 13 διαβητικοί. Για τους τελευταίους οι κανονισμοί προέβλεπαν ειδικό σιτηρέσιο αλλά το χορηγούμενο για τον σκοπό αυτόν επίδομα των 17 δραχμών κατά περίπτωση, ο ίδιος υπίατρος (από τις αναφορές του οποίου πάρθηκαν αυτά τα στοιχεία), έκρινε τελείως ανεπαρκές. aνάλογες ήταν οι συνθήκες κράτησης και στο Λακκί.

 

114 Π.Μ. (ΤΑΝΑΓΡΑ) – Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ (ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ 2009)

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟΥ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΠΡΟΣΤΑΤΩΝ ΤΗΣ ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΜΑΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ, ΤΟ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΒΡΕΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ 114 ΠΤΕΡΥΓΑΣ ΜΑΧΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΝΑΓΡΑ ΤΗΣ ΦΘΙΩΤΗΔΑΣ. ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΑΥΤΟ ΤΙΜΑ ΟΣΟΥΣ ΥΠΕΡΣΠΙΖΟΝΤΑΙ ΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΑΣ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΟΣΟΥΣ ΘΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ ΣΤΟ ΣΚΟΠΟ ΑΥΤΟ.

F16 BLOCK-50 (114 Π.Μ.)

Α-7 CORSAIR (114 Π.Μ. - ΤΑNAΓΡΑ)

F-4 FANTOM (114 Π.Μ. - ΤΑΝΑΓΡΑ)

MIRAGE 2000-5 (114 Π.Μ. - ΤΑΝΑΓΡΑ)

MIRAGE 2000-5 ME TO XEIΡΙΣΤΗ ΤΟΥ (114 - Π.Μ. - ΤΑΝΑΓΡΑ)

ΚΙΝΗΤΗΡΑΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΥΣ MIRAGE 2000-5

ΠΟΛΥΒΟΛΟ ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΥΣ MIRAGE 2000-5

ΧΕΙΡΙΣΣΤΗΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΥΣ MIRAGE 2000-5

ΑΝΤΙΑΕΡΟΠΟΡΙΚΟ ΠΥΡΑΥΛΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΕΛΟΣ

ΑΝΤΙΑΡΟΠΟΡΙΚΟ ΠΥΡΟΒΟΛΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΒΕΛΟΣ

ΑΝΤΙΑΕΡΟΠΟΡΙΚΟ ΠΟΛΥΒΟΛΟ RAIMENTAL

ΑΝ ΚΑΙ Η ΩΡΑ ΗΤΑΝ ΜΟΛΙΣ 9 ΤΟ ΠΡΩΪ ΚΑΙ Ο ΚΑΙΡΟΣ ΑΣΧΗΜΟΣ (ΑΕΡΑΣ/ΒΡΟΧΗ) Η ΒΑΣΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΤΗΚΕ ΜΟΛΙΣ ΑΝΟΙΞΕ ΑΠΟ ΚΟΣΜΟ

ΣΜΗΝΑΓΟΣ ΗΛΙΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΧΑΝΙΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. ΣΚΟΤΩΘΗΚΕ ΑΝΟΙΧΤΑ ΤΗΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ ΣΕ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΥΡΚΙΚΟ F16 ΠΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΣΕ ΝΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣEI ΤΙΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΥΡΑΥΛΩΝ ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΕΛΗΝΕΚΟΥΣ S300.

114 ΠΤΕΡΥΓΑ ΜΑΧΗΣ (ΤΑΝΑΓΡΑ) – ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ ΠΟΥ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΗΚΑΝ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

ΤΟ ΘΡΥΛΙΚΟ MIRAGE-F1 (1975-1995) 30 XRONIA ANAXAITIZE TOYΡΚΙΚΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΑ

ΤΟ ΘΡΥΛΙΚΟ MIRAGE-F1 ΜΕ ΧΡΩΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ

ΤΑ ΘΡΥΛΙΚΑ MIRAGE-F1 ΜΕΤΑ ΑΠΟ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ (1975-1995) ΑΝΑΠΑΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΤΑΝΑΓΡΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

Αν επιτέλους δεν ληφθεί σοβαρά υπ΄όψιν η παράμετρος της νησιωτικότητας της Ελλάδας,θα οδηγηθούμε σε τραγικά αποτελέσματα…
Παράδειγμα:

ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΣ: 18 κατοικημένα νησιά, 100 χωριά, 200 ακατοίκητα Εθνικά ”φυλάκια”,αμέτρητες βραχονησίδες τύπου”Ιμια”,χιλιόμετρα αφύλακτων ακτών,καραβάνια λαθρομεταναστών,άγονες γραμμές, χειμωνιάτικοι αποκλεισμοί κ.λ.π….κ.λ.π.
Δεν κουμαντάρεται αυτό το καράβι ωρέ ΣΤΕΡΙΑΝΟΙ…ούτε απο την Κρήτη, ούτε απο το Πειραιά….
Δεν μπαίνει σε πληθυσμιακές λογικές..πάρτε το χαμπάρι…
Δεν μπορείτε να βρείτε λύση ,γιατί δεν σας αγγίζει…δεν έχετε βραχεί απο τα μποφόρια…
Λοιπόν…ακούστε:
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ:

ΚΑΘΕ ΝΗΣΙ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣ, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΔΗΜΟΙ ΡΟΔΟΥ και ΚΩ.
Αντίστοιχα ,σε Κυκλάδες Ιόνιο και Βόρειο Αιγαίο.

Κι ας είναι μια άλλη Περιφέρεια ΟΛΗ η στεριανή Ελλάδα.
Στο κάτω-κάτω..πιο εύκολα πας Αθήνα -Γιάννενα, παρά Καστελλόριζο-Πάτμο…

ΠΗΓΗ: TVXS

ΚΛΕΙΝΟΥΝ ΟΙ ΡΥΠΟΓΟΝΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ 10 ΧΡΟΝΙΑ

Με εναλλακτικές πηγές ενέργειας θα ηλεκτροδοτούνται στο μέλλον τα νησιά του Αιγαίου. Στα σχέδια της ηγεσίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος είναι να κλείσουν οι πετρελαιακές μονάδες της ΔΕΗ στις Κυκλάδες, οι οποίες ρυπαίνουν το περιβάλλον και έχουν μεγάλο κόστος λειτουργίας και να αντικατασταθούν από αιολική ενέργεια και άλλες φιλικές προς το περιβάλλον πηγές.

Τα νερά του Αιγαίου μπορεί να είναι καταγάλανα, ωστόσο, το νέο Υπουργείο περιβάλλοντος σχεδιάζει τη δημιουργία “πράσινων” νησιών. Στόχος είναι μέσα στα επόμενα 10 χρόνια οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας να καταστήσουν ενεργειακά αυτόνομα τα νησιά. Έτσι εκτιμάται πως και λύση στο πρόβλημα επάρκειας στην ηλεκτροδότηση θα δοθεί αλλά και το περιβάλλον θα αναπνεύσει.

Πρόθεση της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου περιβάλλοντος είναι να κλείσουν άμεσα στις Κυκλάδες οι πετρελαιακές μονάδες της ΔΕΗ και να αντικατασταθούν με φιλικές προς το περιβάλλον πηγές. Θα προωθηθεί μάλιστα και η ενεργειακή διασύνδεση των νησιών με σκοπό το ένα να μπορεί να τροφοδοτήσει το άλλο. Κάτι που θα δώσει ανάσα στο σύστημα ηλεκτροδότησης ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες.

Ενδεικτικό είναι πως το 2008 στα ελληνικά νησιά καταναλώθηκαν από τη ΔΕΗ 863.791 τόνοι μαζούτ και 441.601 τόνοι ντίζελ. Το κόστος μάλιστα για την προμήθεια υγρών καυσίμων για τα νησιά σχεδόν ισοδυναμεί με αυτό για την προμήθεια λιγνίτη για την ηλεκτροδότηση της υπόλοιπης χώρας.

Η νέα ενεργειακή πολιτική εκτιμάται πως εκτός από το περιβάλλον θα αποβεί ευεργετική και για την οικονομία.

Η Υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Τίνα Μπιρμπίλη μιλώντας στα ΝΕΑ αναφέρει: “στις αρχές του επόμενου χρόνου θα παρουσιάσουμε το νομοσχέδιο που θα καλύπτει όλο το τοπίο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Οι Κυκλάδες είναι η άμεση προτεραιότητά μας. Ωστόσο, το δικό μου όραμα δεν αφορά μόνο στα νησιά, αλλά και την υπόλοιπη Ελλάδα.”

Έμφαση θα δοθεί στις επενδύσεις με την απλοποίηση τόσο των διαδικασιών αδειοδότησης, όσο και με την εξασφάλιση της απαραίτητης συναίνεσης από τις τοπικές κοινωνίες.

ΑΪ ΣΤΡΑΤΗΣ – ΝΗΣΙ ΠΙΛΟΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡAΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ – ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Μετά το Σάμσο της Δανίας το Γκότλαντ της Σουηδίας, και το Ουτσίρα της Νορβηγίας, ο Αϊ Στράτης, το νησάκι της άγονης γραμμής είναι ένα από τα ελάχιστα «πράσινα νησιά της Ευρώπης».

Το νησί του Ανατολικού Αιγαίου, θα είναι «πράσινο», αφού σύντομα, οι ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια των περίπου 250 μόνιμων κατοίκων του, θα καλύπτονται από υβριδικά συστήματα που θα αξιοποιούν κυρίως τον άνεμο και τον ήλιο.

Το έργο έχει αναλάβει να εκτελέσει η Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας, σε συνεργασία με τη “ΔΕΗ Ανανεώσιμες” το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και την κοινότητα του νησιού. Ο προϋπολογισμός του ανέρχεται σε περίπου 10 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης, θα γίνει μέσω του ΕΣΠΑ.

Το υβριδικό σύστημα

Το υβριδικό σύστημα ηλεκτροπαραγωγής που μελετάται για να εγκατασταθεί, θα αποτελείται από τις παρακάτω κύριες συνιστώσες:

* Μία ή περισσότερες ανεμογεννήτριες

* Έναν ή περισσότερους φωτοβολταϊκούς σταθμούς.

* Συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και μετατροπείς ισχύος για τη σύνδεσή τους στο δίκτυο του νησιού.

* Κεντρικό σύστημα εποπτείας, ελέγχου και διαχείρισης του όλου συστήματος ηλεκτροπαραγωγής.

* Πρόσθετα συστήματα και διατάξεις ρύθμισης και ελέγχου, εφόσον αυτά είναι τεχνικά απαραίτητα.

Ο τοπικός σταθμός παραγωγής του νησιού θα παραμείνει, με τις μονάδες του σε ψυχρή εφεδρεία.

Οσο για τις ενεργειακές ανάγκες του νησιού, αυτές είναι περιορισμένες λόγω του μικρού μεγέθους και πληθυσμού. Αυτός δε, ήταν και ο βασικός λόγος που επελέγη για την εφαρμογή του πειραματικού προγράμματος, προκειμένου να αποτελέσει “πιλότο” για αντίστοιχες δράσεις σε μεγαλύτερα νησιά.

Ειδικότερα, τα κύρια χαρακτηριστικά του ηλεκτρικού συστήματος του Αγίου Ευστρατίου είναι τα ακόλουθα:

* Μέγιστη ζήτηση 2008, 300 kW (μέση ωριαία τιμή), 350 kW (μέγιστη ζήτηση).

* Ελάχιστη ζήτηση 2008, 70 kW (μέση ωριαία τιμή).

* Ετήσια ζήτηση ενέργειας 2008 1020 MWh.

* Υφιστάμενος τοπικός σταθμός, γεννήτριες ντίζελ 3×220 kW και 2×90 kW.

* Δίκτυο 15 kV συνολικού μήκους περίπου 9 km.

Οι αρχές λειτουργίας του υβριδικού συστήματος, προβλέπουν τα εξής:

Σε συνθήκες υψηλής διαθέσιμης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ), και όταν αυτή υπερβαίνει τη ζήτηση, οι μονάδες του τοπικού σταθμού θα τίθενται σε κατάσταση στάσης. Η πλεονάζουσα παραγωγή ΑΠΕ οδηγείται στα κεντρικά συστήματα αποθήκευσης, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί σε περιόδους χαμηλής παραγωγής, ενώ η τυχόν πρόσθετη περίσσεια παραγωγή ΑΠΕ τροφοδοτεί τα ελεγχόμενα φορτία του νησιού. Εάν η παραγωγή ΑΠΕ υπερβαίνει τη δυνατότητα αποθήκευσης και τη ζήτηση των ελεγχόμενων φορτίων, τότε η απόρριψη της πλεονάζουσας ισχύος πραγματοποιείται μέσω κατάλληλης εντολής περιορισμού ισχύος στις ανεμογεννήτριες ή και με θέση εκτός λειτουργίας μέρους των φωτοβολταϊκών σταθμών, αν αυτό απαιτείται.

Αποθήκευση

* Σε καταστάσεις όπου η διαθέσιμη παραγωγή ΑΠΕ δεν επαρκεί για την κάλυψη της ζήτησης του φορτίου, το έλλειμμα ισχύος και ενέργειας παρέχεται από τα συστήματα αποθήκευσης, εφόσον η κατάσταση φόρτισής τους είναι επαρκής. Σε αντίθετη περίπτωση τίθενται σε λειτουργία συμβατικές μονάδες παραγωγής της ελάχιστης απαιτούμενης ικανότητας.

Κατά τη λειτουργία του συστήματος με τροφοδότηση από μονάδες ντίζελ, η διαθέσιμη παραγωγή ΑΠΕ χρησιμοποιείται για την κάλυψη του φορτίου, καθώς και για τη φόρτιση των συστημάτων αποθήκευσης. Ταυτόχρονα η παραγωγή ΑΠΕ ελέγχεται κατάλληλα, ώστε να τηρούνται οι προδιαγραφές φόρτισης των συμβατικών μονάδων και δυναμικής μεταβολής του φορτίου τους. Σε κάθε περίπτωση, η φόρτιση των συστημάτων αποθήκευσης πραγματοποιείται μέσω της πλεονάζουσας ενέργειας ΑΠΕ και όχι από την παραγωγή των συμβατικών μονάδων.

Παραγωγή υδρογόνου

Η εναλλαγή μεταξύ των διαφορετικών καταστάσεων λειτουργίας του συστήματος, οι χειρισμοί εκκίνησης-στάσης και η ρύθμιση της παραγωγής-κατανάλωσης των επιμέρους συνιστωσών θα γίνονται με απόλυτα αυτοματοποιημένο τρόπο, χωρίς την ανάγκη παρέμβασης χειριστή, ενώ το ίδιο ισχύει και για τις συμβατικές μονάδες.

Τέλος, πέρα από την κάλυψη των αναγκών του νησιού σε ηλεκτρισμό, το υβριδικό σύστημα σχεδιάζεται ώστε να ικανοποιεί στο μέλλον συμπληρωματικές δράσεις, ενεργειακού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα, όπως είναι η παραγωγή Υδρογόνου. Δηλαδή η περίσσεια ενέργεια από τις αιολικές και φωτοβολταϊκές μονάδες, θα τροφοδοτεί μονάδα παραγωγής υδρογόνου, το οποίο θα μπορεί να διατίθεται σε οχήματα και τα αλιευτικά συγκροτήματα του νησιού, υποκαθιστώντας έτσι συμβατικά υγρά καύσιμα.

ΤΟ ΣΚΑΦΟΣ ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ Ή Ο ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ;

Σίγουρα στο χώρο αυτό υπάρχουν σωστοί καπετάνιοι με μεγάλη ναυτοσύνη, και γνώση της θάλασσας, όμως πρέπει όλοι να παραδεχθούμε πω υπάρχουν και εντελώς θεωρητικοί, αυτοί που από τον καναπέ του σαλονιού τους και από την οθόνη του internet νομίζουν πως ξέρουν τα νερά. Με ένα ταξίδι άντε δύο το πολύ το χρόνο στο πέλαγος και τον υπόλοιπο καιρό, βόλτες στις μπουνάτσες και στους γιαλούς δεν μπορείς να το παίζεις θαλασσόλυκος. Καλό είναι λοιπόν να εκφράζεις την άποψή σου και πράγματι πολύτιμες οι γνώσεις σου φίλε, όμως μέχρι εκεί, δεν μπορείς να ξέρεις καλύτερα από αυτούς που ζούνε τη θάλασσα κρατώντας ένα τιμόνι προσπαθώντας να φτάσουν με ασφάλεια από το ένα μέρος στο άλλο συνέχεια. Δεν μπορείς να τους φέρεσαι υποτιμητικά επειδή το όνομά τους δεν είναι γνωστό στα περιοδικά, τις εκθέσεις και τα forum. Ιδιαίτερα στις μέρες μας που τα σκάφη έχουν γίνει αρκετά μεγάλα και με προδιαγραφές που από τη μεριά τους τουλάχιστον σου προσφέρουν κάποια ασφάλεια, πιο εύκολα μπορεί και ένας που δεν έχει μεγάλη εμπειρία να πραγματοποιήσει κάποια ταξίδια. Τελικά όμως η ερώτηση είναι: To
σκάφος ταξιδεύει ή ο καπετάνιος;

Ένα ερώτημα που σηκώνει μεγάλη κουβέντα. Το μόνο σίγουρο είναι πως αυτός που διαθέτει τα χρήματα για ένα μεγάλο και ακριβό σκάφος, δεν είναι βέβαιο πως μπορεί να το ταξιδέψει. Δυστυχώς έχω γνωρίσει μερικούς τύπους που αγόρασαν ένα καλό σκάφος και νομίζουν πως μπορούν να ταξιδεύουν, χωρίς να οργανώνουν το ταξίδι, δίχως να ξέρουν τους καιρούς καλά, χωρίς να έχουν την απαιτούμενη εμπειρία. Για να μην παρεξηγούμαστε λοιπόν, εγώ τον εαυτό μου τον κατατάσσω στους αρχάριους, στα νεογέννητα της θάλασσας και αυτό το λέω με πλήρη γνώση, αφού έχω περάσει μερικές φουρτούνες και αφού έχω δει πως τις αντιμετώπισαν άλλοι καπετάνιοι. Και ένα παράδειγμα. Φύγαμε από Αμοργό για να πάμε Νάξο, ο καιρός δεν ήξερες πραγματικά από πού σου ερχόταν, θύελλα κανονική, να στριφώνει ο αέρας μέσα στα στενά και να μην ξέρεις από ποιο κύμα να προφυλαχθείς, το ταξίδι όμως απαραίτητο, δεν πήγαμε για πλάκα, κάναμε να μπούμε μέσα στο Κουφονήσι και το σκάφος δεν <<περπάταγε>> με τίποτα. Άντε βγάλε μάγκα μου τα νερά με σεντίνες όταν τα κύματα σε κουκουλώνουνε.

Ξεκίνημα από το Αλυκό στη Νάξο μ προορισμό τη Νάουσα στην Πάρο. Ταξίδι σου λέει ο άλλος, τι ταξίδι, ένα κατέβασμα της μανέτας και έφτασες. Σωστός ο καπετάνιος, ελαόμως να το κάνεις και όταν φτάσεις στα ξεράδια της Νάουσας να έχει απαγορευτικό και εσύ να είσαι μέσα.

Και άμα είσαι τυχερός να βρείς και πουθενά, θα σου φύγουν και μερικά κομμάτια από τα φτερά της. Θέλεις δύναμη να πάρεις τη στροφή και εσύ πατινάρεις, ω ρε μάνα μου. Κάηκες! Μούσκεμα μέχρι το σώβρακο στο μικρό λιμανάκι, ευτυχώς οι Κυκλαδίτες είναι καλοί άνθρωποι και πάντα φιλόξενοι.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΤΑΞΙΔΙΟΥ – ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΤΑΞΙΔΙ

Αν και λάτρης του ξύλινου σκάφους, πρέπει να ομολογήσω πως με τα φουσκωτά και με μια μερίδα πολυεστερικών σκαφών, σήμερα μπορείς να κάνεις εύκολα ένα ταξίδι. Βέβαια πριν πολλά χρόνια που έκανα διακοπές με ένα Αυστραλό, που έλεγε πως ο Ελλαδικός χώρος δεν είναι για ταξίδια αλλά για βόλτες. Τι να πω, ίσως οι άνθρωποι έχουν συνηθίσει αλλιώς και σε άλλες αποστάσεις.

Τα ταξίδια πάντως με σκάφος, ότι και εάν είναι αυτό, θα πρέπει πρώτα να τα μελετάμε καλά. Αυτές οι γραμμές μπορεί για κάποιους καπετάνιους να φαίνονται βαρετές, όμως θα πρέπει πάντα να έχουμε στο μυαλό μας και τους νέους της παρέας, που τώρα απέκτησαν το σκάφος τους και ίσως αυτό το καλοκαίρι κάνουν τα πρώτα τους ταξίδια. Δυστυχώς για όλους μας ένα ταξίδι δεν είναι έχω καλό σκάφος, έχω όργανα άρα ξεκινάω.

Για να μην μιλήσουμε κατευθείαν για τις θάλασσες και τους καιρούς, ας αρχίσουμε λέγοντας πως θα πρέπει να γνωρίζουμε που πηγαίνουμε. Υπάρχει λιμάνι και χώρος να δέσουμε, θα βρούμε καύσιμα σε περίπτωση που τα χρειαστούμε, εφόδια για το πλήρωμα, ακόμη και το νερό μπορεί να είναι πρόβλημα, αφού σε πολλά μικρά νησιά η υδροδότηση γίνεται με βαπόρια.

Όλα αυτά και άλλα πολλά μπορεί να μας αφήσουν μια πικρή γεύση από το πρώτο ανοργάνωτο ταξίδι μας. Πόσες φορές δεν έχει τύχη Αύγουστο στα Κυκλαδονήσια να έρχονται σκάφη νύχτα και να κόβουν βόλτες μέσα στο λιμάνι , όπως ακριβώς κάνουμε και με το αυτοκίνητο όταν ψάχνουμε να παρκάρουμε στο κέντρο.

Όλα θα πρέπει να τα έχουμε υπό έλεγχο και να έχουμε φροντίσει να ρωτήσουμε – μάθουμε για να περάσουμε καλά.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

Οι παλιοί καπεταναίοι, επαγγελματίες ψαράδες με τα ψαροκάϊκα, δεν είχαν τα μέσα ούτε τηλεοράσεις, ούτε κινητά για να στείλουν ένα γραπτό μήνυμα και να τους έρθει η απάντηση με την πρόγνωση του καιρού. Αν συναναστρφείς με αυτούς τους ανθρώπους, θα καταλάβεις πως από την παρατήρηση των φυσικών φαινομένων ή την συμπεριφορά διαφόρων ζώων και πουλιών μπορούν να κάνουν πρόβλεψη του καιρού. Όμως η διαδικασία αυτή είναι κυρίως για να προβλέψουν την επιδείνωση ή την ύφεση του καιρού για την επόμενη ημέρα.

Υπάρχουν βέβαια και κάποιοι που ισχυρίζονται πως μπορούν να σου πούν τι καιρό θα έχει κάθε μήνα για όλο το χρόνο και μάλιστα αναλυτικά κάθε εβδομάδα και στηρίζονται σε παρατηρήσεις συγκεκριμένων ημερών και ωρών. Το θέμα αυτό όμως είναι μεγάλο και δεν έχουμε περισσότερες γνώσεις.

Οι παρατηρήσεις που παραθέτουμε παρακάτω μας έρχονται από πολύ μακριά και περνάνε από γενιά σε γενιά.

ΣΗΜΑΔΙΑ ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ

• Ο ουρανός έχει ωχροκίτρινο χρώμα στη δύση του ήλιου.
• Ο ουρανός γενικά είναι κόκκινος ή ωχροκίτρινος.
• Ο ήλιος στην ανατολή και κυρίως στη δύση του είναι χλωμός ή συννεφιασμένος.
• Ο ήλιος και το φεγγάρι φαίνονται μεγαλύτερα.
• Ο ήλιος και το φεγγάρι έχουν κύκλους γύρω τους.
• Τα αστέρια λάμπουν πάρα πολύ.
• Οι γλάροι δεν απομακρύνονται από την ακτή (γλάροι πάνω στο βουνό, κακά μαντάτα στο γιαλό).
• Τα χελιδόνια πετούν πολύ χαμηλά.
• Οι μέλισσες το πρωί δεν απομακρύνονται από τις κυψέλες τους.
• Τα μυρμήγκια μαζεύουν τις χρυσαλίδες τους.
• Τα σύννεφα ανακατεύονται και κατεβαίνουν προς τη γη.
• Τα σύννεφα είναι έντονα γκρίζα και μαύρα.
• Αστράφτει και βροντά χωρίς βροχή. Καταιγίδα.
• Όταν κατά τη δύση του ήλιου υπερισχύουν τα κίτρινα χρώματα.
• Όταν το φεγγάρι είναι με κλήση προς τα κάτω θα κάνει άσχημο καιρό (Φεγγάρι καθιστό, Όρθιος καπετάνιος).

ΣΗΜΑΔΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ

• Ο ουρανός κατά τη δύση του ήλιου έχει χρώμα ρόδινο.
  
• Ο ήλιος ανατέλλει χωρίς να υπάρχουν σύννεφα στην ανατολή.
  
• Οι γλάροι το πρωί ανοίγονται στο πέλαγος.
  
• Οι μέλισσες βγαίνουν το πρωί από τις κυψέλες τους και απομακρύνονται πολύ.
  
• Τα σύννεφα που είναι χαμηλά αρχίζουν και σηκώνονται.
  
• Τα βατράχια κάνουν πολύ θόρυβο το βράδυ.
  
• Οι αράχνες υφαίνουν μακριές κλωστές στον ιστό τους.
  
• Οι διάττοντες αστέρες ακολουθούν την φορά του αέρα που φυσά.
  
• Ήλιος και φεγγάρι περιβάλλονται από ένα λαμπερό κύκλο.
  
• Τα αστέρια δεν είναι ιδιαίτερα λαμπερά κατά τη διάρκεια της νύχτας.
  
• Ο ήλιος είναι ιδιαίτερα λαμπερός από την ανατολή του.
  
• Κατά τη δύση του ήλιου τα πορφυρά χρώματα υπερισχύουν στον ορίζοντα.
  

Σήμερα βέβαια τα καιρικά φαινόμενα έχουν γίνει πολύ πιο έντονα σε σχέση με τα παλιά χρόνια, καθώς και η ταχύτητά τους έχει αυξηθεί κατά πολύ.

ANEMOI ΚΑΙ ΚΥΜΑΤΙΣΜΟΙ ΜΕ ΣΚΑΦΟΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

Κανονικά εδώ θα έπρεπε να παραθέσουμε όλη την κλίμακα Μποφόρ, όμως κανονικά αυτή η κλίμακα που είναι εμπειρική από τον 18^ο αιώνα αναφέρεται σε συσχέτιση ανέμων και κυματισμών σε ανοιχτές θάλασσες και μεγάλα βάθη και μόνο και συνεπώς για τις δικές μας θάλασσες όπως το Αιγαίο δεν έχει απόλυτη εφαρμογή.

Σε γενικές γραμμές τα κύματα είναι ανεμογενή, για να δημιουργηθούν δηλαδή χρειάζεται άνεμος, βέβαια υπάρχουν και εξαιρέσεις όπου η ενέργεια ελκύεται από κάποιο άλλο λόγο, όπως κάποιος μεγάλος σεισμός, που έχει ως συνέπεια το τσουνάμι, όμως αυτό είναι άλλο πράγμα. Στις ανοικτές θάλασσες και σε μεγάλα βάθη, η συσχέτιση της έντασης του ανέμου σε χλμ/ώρα και η διάρκεια που έχει χωρίς να αλλάξει διεύθυνση μας δίνει θεωρητικά το πόσο μεγάλο και ψηλό μπορεί να γίνει ένα κύμα. Βέβαια παρακάτω θα δούμε πως τελικά παίζουν και άλλα πράγματα ρόλο στην εξέλιξη ενός κυματισμού.

Εδώ είναι λοιπόν που πρέπει κάποιος να δώσει ιδιαίτερη προσοχή, αφού η διάρκεια που φυσάει ο άνεμος είναι αυτή που θα δώσει το τελικό ύψος του κυματισμού.

Αν έχουμε ένα άνεμο με μία χ ταχύτητα για μικρή διάρκεια, το κύμα δεν έχει φτάσει στο μέγιστο δυνατό και έτσι λέμε ότι βρίσκεται σε time or duration limited. Αν τώρα περάσουν μερικές ώρες με σταθερό σε ταχύτητα και διεύθυνση άνεμο τότε θα έχουμε fully developed sea, το ύψος δηλαδή του κύματος είναι το μέγιστο και δεν θα φτάσει παραπάνω.

Για το λόγο αυτό (και άλλους) πολλές φορές λέμε πως άλλο το 6άρι εδώ και άλλο το6άρι σε άλλη θάλασσα.

Τώρα θα πει κάποιος και σωστά, ρε φίλε δηλαδή για να κάνω ένα ταξίδι από το Σούνιο στην Πάρο θα πρέπει να ξέρω πόση ώρα φυσάει έξω από τα θερμιά ο μαίστρος και πόση βόρεια της Πάρου ο γαρμπής;

Όχι βέβαια, όμως θα πρέπει οι καινούργιοι καπετάνιοι, που τώρα θα αρχίσουν τα ταξίδια του, να γνωρίζουν ορισμένα πράγματα.

Ξέρω κάποιον που ταξιδεύει με το φουσκωτό του και στην κυριολεξία δεν γνωρίζει πώς να προστατεύσει το σκάφος του και τον ίδιο από το κύμα και πάει και κοπανιέται με 4ρια.

Ένας ακόμη παράγοντας που επηρεάζει τον κυματισμό είναι από πού φυσάει, αν δηλδή ταξιδεύουμε παράλληλα με την ακτή και ο άνεμος φυσάει από την στεριά. Επίσης το κύμα εξαρτάται και από το βάθος του νερού.

Στις περιπτώσεις που ο αέρας είναι στεριανός τότε κοντά στην ακτή τα κύματα δεν μπορεί να είναι μεγάλα, έστω και εάν έχουμε δυνατό αέρα. Επίσης όταν το βάθος του νερού είναι μικρό το κύμα <<καταλαβαίνει>> την ύπαρξη του πυθμένα και έτσι περιορίζει την ταχύτητά του. Την ενέργεια που περικλείει την βγάζει αυξάνοντας το ύψος του και όπως φτάνει στις ριχαδούρες σπάει και έχουμε τα γνωστά προβατάκια. Βέβαια προβατάκια θα δούμε και σε ανοιχτή θάλασσα εκεί όμως έχουμε να κάνουμε με περίσσεια ενέργεια από τους αέρηδες που αναγκάζουν τα κύματα να σπάνε αλλά να κρατάνε την ασπρίλα στην επιφάνεια.

Βέβαια για να είμαστε ακριβοδίκαιοι θα πρέπει να μιλήσουμε και για άλλους παράγοντες πάρα πολύ σημαντικούς, όμως για να μην σας πληροφορήσουμε έστω και στο παραμικρό με κάτι λάθος σε επόμενο άρθρο θα φιλοξενήσουμε κάποιον ειδικό, που θα μας μιλήσει για το γνωστό σε όλους σουέλ, τις ραγάδες που λέμε στην επιφάνεια της θάλασσας, για την διάθλαση και την περίθλαση των κυματισμών και πως εξελίσσεται το φαινόμενο όταν τα κύματα βρίσκουν εμπόδια, αλλά και για την ανάκλαση και τι συμβαίνει με την ενέργεια που περικλείει το κύμα όταν βρίσκει εμπόδια στο δρόμο του.

Θέλει προσοχή αδέλφια η θάλασσα για τους ταξιδευτές, όχι φόβο αλλά σεβασμό και γνώση για να ανταπεξέλθουμε σε δύσκολες καταστάσεις. Βέβαια ένας μεγάλος παράγοντας, που εγώ τουλάχιστον ασπάζομαι απόλυτα είναι η εμπειρία στη θάλασσα.

Θεωρητικά μπορεί να μιλάει ο καθένας όπως εγώ, όμως υπάρχουν καπετάνιοι που ενώ δεν γνωρίζουν τεχνικούς όρους, fetch, refraction, diffraction και άλλα, επειδή έχουν ταξιδέψει πολύ σου λένε πριν φτάσουν σε ένα σημείο που θα βρούνε δύσκολα νερά, πότε είναι μέσα στο μάτι του καιρού και πότε θα μπουνατσάρει.

Θυμάμαι που φύγαμε από τη Νότια Νάξο και μου είπε ο καπετάν Γιάννης, μέχρι τα Κουφονήσια θα τον έχει φρέσκο τον καιρό, εκεί στο κατέβασμα της Δονούσας, άμα πιάσουμε την Κέρο θα είναι η θάλασσα γυαλί.

Ακόμα θυμάμαι, τι meteo και Poseidon; λύρα 100 ήταν ο καπετάνιος για τον καιρό. Φτάσαμε στη Γιάλη με μια μπουνάτσα βαρβάτη. Ταξιδέψτε λοιπόν, χαρείτε τα σκάφη σας και μην τα αφήνετε στα parking. Άλλωστε η χώρα μας είναι ιδανική για ταξίδια με σκάφος, μας φαντάζεστε σε χώρα χωρίς θάλασσα, κατάθλιψη και χάπια αδέλφια, μόνο η θάλασσα μας σώζει.

Editorial του περιοδικού ΣΚΑΦΟΣ, Σεπτέμβριος 2009

ΚΛΙΜΑΚΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΝΕΜΩΝ & ΘΑΛΑΣΣΩΝ

H ΚΟΙΝΩΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΤΥΡΙΑ ΣΤΑ ΜΙΚΡΑ ΝΗΣΙΑ

Κοινοτική ενίσχυση για το γάλα που μεταποιείται έτσι ώστε στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή παραδοσιακών τυριών από τοπικές μεταποιητικές μονάδες γάλακτος των μικρών νησιών του Αιγαίου καθορίζει νέα ΚΥΑ.

Το ύψος της ενίσχυσης βάσει του είδους του γάλακτος αντιστοιχεί σε:

• Μέχρι 70 ευρώ ανά τόνο για το αγελαδινό γάλα
  
• Μέχρι 70 ευρώ ανά τόνο για το αίγειο γάλα
  
• Μέχρι 100 ευρώ ανά τόνο για το πρόβειο γάλα
  

Πρέπει να τονίσουμε ότι το ποσό αυτό της ενίσχυσης, αφορά αποκλειστικά τις ποσότητες γάλακτος που μεταποιούνται για την παραγωγή παραδοσιακών τυριών, που αποδεικνύεται βάσει παραστατικών παραδόσεων ή εσωτερικής διακίνησης γάλακτος.

Το συνολικό ύψος της ενίσχυσης ανέρχεται στα 1,75 εκατ. ευρώ και θα καλυφθεί εξ’ ολοκλήρου από Κοινοτική χρηματοδότηση.

Το ακριβές ύψος της ενίσχυσης ανά τόνο και είδος γάλακτος ορίζεται με απόφαση της Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μετά τον καθορισμό των επιλέξιμων ποσοτήτων και εισήγηση της Διεύθυνσης Ζωικής Παραγωγής του Υπουργείου.

Σε περίπτωση που το συνολικό ποσό της ενίσχυσης είναι μικρότερο από αυτό το οποίο «ζητάει» η το Υπουργείο, τότε ορίζεται ενιαίος συντελεστής μείωσης, ο οποίος εφαρμόζεται αναλογικά σε όλους τους δικαιούχους.

Ο ΛΕΡΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΦΟΥΣΚΩΤΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟΝΗΣΙ

ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΛΕΡΙΑΚΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΦΟΥΣΚΩΤΩΝ ΣΚΑΦΩΝ

H IΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΝΗΣΙΟΥ

Η ονομασία του νησιού, που βρίσκεται πολύ κοντά στα μικρασιατικά παράλια, προκύπτει από την παρουσία φυτών στην επιφάνειά του, τα οποία παρουσίαζαν θεραπευτικές ιδιότητες. Το γεγονός αυτό το είχε, άλλωστε, διαπιστώσει και ο Πατέρας της Ιατρικής, ο Κώος ιατρός Ιπποκράτης, ο οποίος και επισκέφθηκε το νησί, με απώτερο σκοπό την παρασκευή νέων φαρμακευτικών ουσιών.

Κατά κανόνα, όμως, το νησί, όπως και τα γειτονικά του νησιά (Αρκοί, Λειψοί, Αγαθονήσι), αποτελούσε και αποτελεί ένα άγονο και ξερό τοπίο που, κατά την αρχαιότητα, συνιστούσε άντρο πειρατών. Όπως μας αναφέρει και ο Πλούταρχος, από την γειτονική Τραγαία (Αγαθονήσι), πειρατές το 74 π.Χ. έπιασαν και φυλάκισαν τον Ιούλιο Καίσαρα στο νησί.

Κατά την τότε εποχή ήταν σύνηθες φαινόμενο γόνοι καλών οικογενειών, που ταξίδευαν για την Μικρά Ασία, να πιάνονται ως όμηροι και να απελευθερώνονται μετά την καταβολή λίτρων από τις οικογένειές τους. Κατά την κράτηση του νεαρού τότε Καίσαρα (18-20 ετών ), χτίστηκαν και κάποιες κατοικίες για την άνεσή του. Αυτό το μαρτυρούν οι θόλοι (καμάρες), που υπάρχουν δεξιά του λιμανιού. Μετέπειτα, χρησιμοποιήθηκαν σαν αποθήκες από τους πειρατές και σήμερα σαν καταφύγιο για τα αγριοκάτσικα του νησιού.

Τα πολλά ευρήματα στον υποθαλάσσιο χώρο γύρω απ’το νησί μαρτυρούν τη σπουδαία στρατηγική του θέση. Όταν το 1087 περιέρχεται στην μονή της Πάτμου, χρησιμοποιείται για βοσκότοπος της Μονής. Η μοναδική εκκλησία του νησιού, ο Αη Γιώργης, χτίστηκε το 1921. Σημαντική, ακόμη, η χρήση του νησιού, κατά την διάρκεια των δύο παγκοσμίων πολέμων, ως κρησφύγετο για τα ελληνικά πλοία.

Η ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ

Ήταν Κυριακή 26 Ιουλίου, 10 το πρωί, όταν οι κινητήρες των φουσκωτών “πήραν φωτιά”. Το ραντεβού είχε δοθεί στο λιμάνι της Αγ. Μαρίνας και από κει, όλοι μαζί, μια παρέα, θα τραβούσαμε ανατολικά. Προορισμός το καθιερωμένο ετήσιο ραντεβού στο Φαρμακονήσι, εκεί όπου τα «δικά μας παιδιά φυλούν ακόμη Θερμοπύλες», εκτελώντας πιστά το καθήκον τους προς την Πατρίδα. Δεκαπέντε σκάφη με εβδομήντα άτομα να επιβαίνουν σ’αυτά, ανάμεσα μας ο φίλος δημοσιογράφος Πριόβολος Σπύρος και ο πατέρας Μάξιμος. Ο άνεμος στα τέσσερα μποφόρ κι’ εμείς, αφού έχουμε εξασφαλίσει την  απαιτούμενη άδεια από την αρμόδια στρατιωτική υπηρεσία, ώστε να επισκεφτούμε το στρατιωτικό φυλάκιο, ξεκινάμε το ταξίδι μας για το Φαρμακονήσι.

Σε τριάντα λεπτά περίπου  προσεγγίζουμε στο μικρό λιμάνι του νησιού, όπου μας υποδέχεται ο Διοικητής της Μονάδας, στην οποία ανήκει το φυλάκιο, και ο Διοικητής της φρουράς. Ανηφορίζοντας το δρόμο προς το φυλάκιο αριστερά βλέπουμε μια τεράστια, βαμμένη πάνω σε πέτρες, Ελληνική σημαία να μας θυμίζει ότι εδώ είναι Ελλάδα.

Άριστοι, από κάθε άποψη, με το φυλάκιό τους να λάμπει, στην κυριολεξία, μας υποδέχτηκαν με ένα μεγάλο χαμόγελο οι στρατιώτες μας, και όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά της φιλοξενίας που διακρίνουν την φυλή μας, ενώ στα πρόσωπα τους η χαρά ήταν περίσσια που ήμασταν εκεί μαζί τους εκείνο το Κυριακάτικο πρωινό.

Κατευθυνθήκαμε προς το μικρό εκκλησάκι του Αη Γιώργη, όπου ο πατέρας Μάξιμος, άνθρωπος της θάλασσας κι αυτός, έψαλλε μια σύντομη λειτουργία και κατεβαίνοντας στο φυλάκιο μοίρασε άρτο σε όλο τον κόσμο. Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο Διοικητής της Μονάδας, ο οποίος μας ευχαρίστησε για την επίσκεψη μας, και για το δώρο που προσφέραμε στους στρατιώτες, και προσέφερε στον όμιλο μας την εικόνα της Παναγιάς του Κάστρου. Ο  πρόεδρος του ομίλου μας ευχαρίστησε κι αυτός με τη σειρά του τον Διοικητή και το προσωπικό, και προσέφερε μια αναμνηστική πλακέτα του ομίλου μας.

Η ώρα όμως πέρασε γρήγορα και ευχάριστα και ηρθε η ώρα της επιστροφής. Το ευχάριστο και δροσερό μελτεμάκι του Αιγαίου μας συνόδεψε, κάνοντας το μικρό μας ταξίδι μέχρι τη Λέρο «ενδιαφέρον». Η  επίσκεψή  μας στο Φαρμακονήσι είχε σαν σκοπό να καταλάβουν αυτά τα παιδιά ότι εκεί «μπροστά» δεν είναι μόνα τους. Αντικρύζοντας το Φαρμακονήσι από τη Λέρο αναβιώνουμε όλα αυτά τα συναισθήματα που μας δημιούργησαν οι εικόνες που είδαμε εκεί, και  τώρα πλέον γνωρίζουμε ότι εκεί υπάρχουν πραγματικοί λεβέντες που εκτελούν πιστά το χρέος τους στην Πατρίδα χωρίς να τους επηρεάζουν οι όποιες δυσκολίες, και «αυτοί» ξέρουν πως, αν χρειαστεί, εμείς θα είμαστε πάλι εκεί μαζί τους.

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΣ ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΦΑΡΜΑΚΟΝΗΣΙΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΚΡΗΤΕΣ

Παιδιά καλή αντάμωση …

Ε-ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ RIB AND SEA

ΠΑΧΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ: O ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ

O NIKOΣ ΠΑΧΟΣ ΣΗΜΕΡΑ

Κυρτωμένος από τα χρόνια, αλλά με τη ζωντάνια του αιώνιου έφηβου, ο Αντώνης Πάχος, o παλαιότερος φωτογράφος της Δωδεκανήσου με το τεράστιο υλικό, που καλύπτει την περίοδο από την ιταλική Κατοχή, το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τις μέρες μας, αποτελεί μια ζωντανή κιβωτό ιστορικής μνήμης.

Από τον προπάππο του μέχρι τον παππού και τον πατέρα του, ολόκληρη η οικογένεια, με καταγωγή από τη Σύμη, ασχολήθηκε με το εμπόριο. Ο πατέρας του, σε κάποιο από τα ταξίδια του στη Σμύρνη ερωτεύθηκε το φωτογραφικό φακό. Έτσι, αγόρασε την πρώτη φωτογραφική μηχανή της Δωδεκανήσου κι έγινε ο φωτογράφος των νυφών.

«Ήμουνα παιδάκι 10 χρονών, όπου φωτογραφίζαμε, καταστολισμένες, τις υποψήφιες νύφες για τους μετανάστες γαμπρούς στην Αμέρικα. Κυριολεκτικά ονειρευόμουνα τη μέρα, που θα μπορούσα κι εγώ να φωτογραφίσω», λέει ο Αντώνης Πάχος και τα μάτια του “βυθίζονται” στο υπέροχο παρελθόν της νιότης του. Παρ’ ότι έπαιζε βιολί από τα μικράτα του, η φωτογραφία τον συνεπήρε σαν μια τέχνη του μέλλοντος.

Το 1925, χρονιά της γέννησής του, ο πατέρας του άνοιξε το πρώτο επίσημο φωτογραφείο στη Σύμη και το 1928 που ήρθε το ηλεκτρικό ρεύμα, άρχισε να βγάζει πορτρέτα τα οποία μεγέθυναν οι συγγενείς για να δοθούν ως δώρα αβροφροσύνης στα νέα ζευγάρια. Κάθε καινούργιο ζευγάρι είχε απαρεγκλίτως για στολίδι στους τοίχους τα πορτρέτα των πεθερικών από τα σόγια. Αυτή την τέχνη ακολούθησε ο μικρός Αντώνης.

Ο ίδιος ήταν παρών σε όλα τα κοινωνικά γεγονότα του νησιού του κι αργότερα, όταν πάτησε η “γερμανική μπότα” στον τόπο, η οικογένειά του μπήκε στο στόχαστρο των Ιταλών και των Γερμανών.

«Με την κήρυξη του πολέμου, με πλησίασε ένας σύνδεσμος, για να μου προτείνει να βοηθήσω την αντίσταση», θυμάται ο φωτογράφος.

«Αξιοποιώντας το γεγονός ότι είχα το ελεύθερο να μπαίνω στις μονάδες τους και να επισκέπτομαι τα φυλάκιά τους για να τους βγάλω σε αναμνηστικές πόζες, τραβούσα με τρόπο φωτογραφίες που έδειχναν τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τον βαρύ οπλισμό, τα οχήματά τους. Επίσης, πολύτιμες πληροφορίες μού πρόσφεραν οι ίδιοι οι Ιταλοί, χωρίς να το υποψιάζονται. Τις έβρισκα στα δικά τους φιλμ που μου έδιναν για εμφάνιση και στο φόντο συχνά φαίνονταν πράγματα χρήσιμα στους Συμμάχους», προσθέτει.

Το 1946, μετά την παράδοση της Δωδεκανήσου στους Συμμάχους, εγκαθίσταται στη Ρόδο, όπου δουλεύει ως βοηθός του φωτογράφου Π. Σακελλαρίδη. Από το 1948 με την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, ο Αντώνης Πάχος θα δράσει στη Ρόδο, όπου έχει ήδη ανοίξει το πρώτο του φωτογραφείο στην πλατεία Κύπρου.

Έγινε ο επίσημος φωτογράφος των διοικητών σε όλα τα συμβάντα. Από το φακό του πέρασαν οι πρωταγωνιστές της δημιουργίας του κράτους του Ισραήλ μέχρι οι πρωθυπουργοί της σύγχρονης Ελλάδας. Η μνήμη του στέκεται στον Κωνσταντίνο Καραμανλή, στον οποίο δίδαξε, όπως αναφέρει, για λίγες ώρες την τέχνη της φωτογραφίας:

«Παρ’ όλο που με “κάρφωσαν” ότι ήμουν αριστερός, ο τότε πρωθυπουργός είπε πως δεν τον απασχολούσαν τα φρονήματά μου, αλλά το γεγονός πως ήμουν καλός φωτογράφος. Έτσι, γίναμε φίλοι, κάλυπτα τις εμφανίσεις του σε όλη τη Δωδεκάνησο. Του έμαθα τα μυστικά του φακού μου», λέει.

Ο Αντώνης Πάχος, παράλληλα, υπήρξε από τους πρώτους Έλληνες παπαράτσι, καθώς η Ρόδος αποτέλεσε “αγκυροβόλιο” πολλών μελών του διεθνούς “τζετ σετ” στα χρόνια του 1960-1970.

«Φωτογράφισα τον Ωνάση με τις παρέες του, τη Μαρία Κάλλας, που είχε αριστοκρατική όψη. Αργότερα έφερε με το γιοτ την Τζάκυ, την οποία επίσης φωτογράφισα. Ζήτησα από τον Τσόρτσιλ να του βγάλω μια φωτογραφία, εκείνος δέχτηκε κι εγώ του τράβηξα ολόκληρο 36άρι. Είχα γνωρίσει από κοντά τον Αλέξανδρο και τη Χριστίνα, καλά και ταπεινά παιδιά. Πάντως, ήταν ωραίος ο Αριστοτέλης Ωνάσης, ένας πραγματικός μάγκας».

Ο Αντώνης Πάχος δεν σταμάτησε ποτέ να εξελίσσεται ως φωτογράφος. Το 1962-63 πήρε μαθήματα φωτογραφίας στην Πράγα και αργότερα η ΕΡΤ τον έστειλε για μαθήματα κινηματογραφίας στο τηλεοπτικό κανάλι RAI της Ιταλίας.        Από τη χειροκίνητη μηχανή και το σκοτεινό θάλαμο, πέρασε στην έγχρωμη φωτογραφία και σήμερα κατέχει τη λειτουργία της ψηφιακής φωτογραφικής μηχανής.

Οι 300.000 φωτογραφίες του που έχουν διασωθεί, στολίζουν μνήμες από ιδιωτικές στιγμές, αλλά και μεγάλα ιστορικά γεγονότα της Δωδεκανήσου. Έχει “φυλακίσει” στιγμές και Ιστορία σε μια απίστευτη συλλογή αρχείου, η οποία έχει αξιοποιηθεί, καθώς η Νομαρχία Δωδεκανήσου έχει εκδώσει ένα καλαίσθητο φωτογραφικό άλμπουμ με τίτλο «Η Ρόδος με το Φακό του Αντώνη Πάχου».

Η Πολιτεία τον τίμησε ως αντιστασιακό. Έχει βραβευθεί επίσης από το Δήμο Ρόδου με το Αργυρό Μετάλλιο της πόλης, καθώς και από το Δήμο Αθηναίων.

Το όνειρό του είναι να δημιουργήσει μουσείο φωτογραφίας στο σπίτι του, στην κοσμοπολίτικη Ρόδο.

«Όσο μπορώ και κινούμαι -γιατί είμαι ανάπηρος- θα φωτογραφίζω. Ακόμη κι αύριο αν αποδημήσω, θέλω να ‘ναι μετά από μια τελευταία φωτογράφηση», δηλώνει ο παλαίμαχος τεχνίτης της εικόνας!

TO MEΤΑΦΟΡΙΚΟ ΙΣΟΔΥΝΑΜΟ ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΥΝΙΟ ΑΠΟ ΤΟΝ Δ. ΡΕΠΠΑ

Τη διοχέτευση πόρων από το ΕΣΠΑ προς την ακτοπλοΐα μέσω της εφαρμογής του μεταφορικού ισοδύναμου και την στήριξη της κρουαζιέρας ανακοίνωσε χθες στην Βουλή κατά τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης η υπουργός Οικονομίας – Ναυτιλίας Λούκα Κατσέλη.

Παράλληλα από την διαδικασία αυτή αποσαφηνίστηκε τελικά ότι οι αρμοδιότητες για την λειτουργία της ακτοπλοϊκής αγοράς και τις άγονες γραμμές περιέρχονται στο υπουργείο Υποδομών – Μεταφορών και Δικτύων.

Ο αρμόδιος υπουργός Δημήτρης Ρέππας στην ομιλία του ανακοίνωσε κατ’ αρχήν ότι η κυβέρνηση προχωράει άμεσα στην επανασύσταση της Ρυθμιστικής Αρχής Θαλασσίων Ενδομεταφορών (ΡΑΘΕ) η οποία, όπως είπε εποπτεύει και ρυθμίζει την αγορά, ώστε να λειτουργεί ο ανταγωνισμός προς όφελος του πολίτη.

Επίσης προωθείται η εκπόνηση μελέτης προκειμένου να καθοριστούν με σαφήνεια οι άγονες γραμμές, οι οποίες θα εξυπηρετούνται με αντισταθμιστικά οφέλη.

Προτεραιότητα
Η κυβέρνηση, είπε ο κ Ρέππας, θέτει ως προτεραιότητα την εφαρμογή ειδικών, ενεργητικών νησιωτικών πολιτικών για τις ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες με την ανάπτυξη σύγχρονου δικτύου συνδυασμένων μεταφορών που θα εξασφαλίζει την επαρκή προσπελασιμότητα κάθε νησιωτικής περιοχής.

Δίνουμε, πρόσθεσε προτεραιότητα στην εφαρμογή πολιτικών που θα εξασφαλίζουν στον πολίτη αξιοπρεπή μετακίνηση με συχνότητα, σταθερότητα και ποιοτική παροχή υπηρεσιών, παροχή υπηρεσιών, ισοδύναμο δικαίωμα μετακίνησης από και προς τα νησία.

Κύρια σημεία της πολιτικής της νέας κυβέρνησης είναι:

Ο επαναπροσδιορισμός και επανασχεδιασμός του δικτύου Ακτοπλοϊκών Συνδέσεων μετά από δημόσιο διάλογο και διαβούλευση με συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης

Οι ρυθμίσεις στους ναύλους των γραμμών δημόσιας υπηρεσίας με ειδική μέριμνα για τους μόνιμους κατοίκους των νησιών

Νέο κανονιστικό πλαίσιο ανάθεσης των γραμμών δημοσίου συμφέροντος, ώστε για το δίκτυο των άγονων γραμμών και την ενδονησιωτική επικοινωνία η τοπική αυτοδιοίκηση και οι χρήστες να μπορούν να συμμετέχουν στην λήψη των τελικών αποφάσεων με διαφάνεια.

ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΑΡΧΗ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ ΣΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΧΩΡΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Μια Περιφέρεια ο νομός μας…
Την πρότασή του να αποτελέσει ο νομός Δωδεκανήσου ανεξάρτητη Περιφέρεια, καταθέσε ο νομάρχης Γιάννης Μαχαιρίδης στη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της ΕΝΑΕ, το οποίο θα ασχοληθεί με την διοικητική μεταρρύθμιση της χώρας μας. Ηδη ο νομάρχης έχει επισημάνει στον υπουργό Εσωτερικών – Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Γιάννη Ραγκούση, με τον οποίο συναντήθηκε  ως μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΕΝΑΕ, πως πρέπει να υπάρξει διαφοροποίηση του μοντέλου για τον νησιωτικό χώρο.
«Δεν μπορεί να φορεθεί στα νησιά το ίδιο κουστούμι που θα φορεθεί στην ηπειρωτική χώρα» διεμήνυσε στον κ. Ραγκούση ο νομάρχης Δωδεκανήσου.
Με χθεσινές δηλώσεις του τόνισε πως ο διάλογος με το υπουργείο Εσωτερικών για την διοικητική μεταρρύθμιση έχει ανοίξει και η ΕΝΑΕ έχει συγκεκριμένες προτάσεις για τις νέες διοικητικές Περιφέρειες.
«Η αλήθεια είναι ότι δεν πήραμε απάντηση από τον υπουργό σε σχέση με τα όρια των Περιφερειών. Στο συνέδριο της ΕΝΑΕ καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι δεν πρέπει να είναι περισσότερες από τις ήδη υπάρχουσες, με την διαφοροποίηση του νησιωτικού χώρου. Εκεί «πατάμε» εμείς, να είναι η Δωδεκάνησος ξεχωριστή, ανεξάρτητη Περιφέρεια. Είμαστε ο μόνος νομός που δεν έχει την εγγύτητα με ηπειρωτική Περιφέρεια. Ολοι οι άλλοι την έχουν, ακόμη και οι Κυκλάδες» επεσήμανε ο κ. Μαχαιρίδης.
Αναφερόμενος στον Καποδίστρια Νο2, τάχθηκε υπέρ της δημιουργίας ενός Μητροπολιτικού Δήμου σε επίπεδο Περιφέρειας με ενσωματωμένες τις σημερινές δομές των αντίστοιχων δήμων.
«Το ιδανικό για το νομό μας θα ήταν Μητροπολιτικοί δήμοι σε επίπεδο Περιφέρειας. Δηλαδή ένας Μητροπολιτικός Δήμος, επαρχίας Ρόδου, όπου θα πρέπει να μεταφερθεί το σύνολο των αρμοδιοτήτων που έχουν σήμερα, η Περιφέρεια και η Νομαρχία. Τέτοιοι δήμοι θα είναι ισχυροί. Τα μικρά νησιά θα είναι δήμοι ενσωματωμένοι στον Μητροπολιτικό δήμο, που θα τους βάλει κάτω από την «ομπρέλα» του και θα τους παρέχει τις υπηρεσίες που σήμερα δεν έχουν. Εάν δεν πάμε σε αυτό το μοντέλο, τότε να γίνει ένας δήμος σε κάθε νησί στον οποίο θα μεταφερθούν αρμοδιότητες που θα είναι βιώσιμες ή να υπογραφούν προγραμματικές συμβάσεις με ισχυρούς δήμους. Πρέπει όλοι να πάρουμε τις αποφάσεις μας, να είμαστε τολμηροί και να μην διαχειριζόμαστε την μιζέρια μας» είπε ο κ. Μαχαιρίδης.
Σε ό,τι αφορά την κοινότητα Αγαθονησίου, υπογράμμισε ότι πρέπει να παραμείνει ως έχει.

ΣΚΑΝΤΑΛΟΠΕΤΡΑ: ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΓΟΝΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ

Η σκανταλόπετρα είναι ένα κομμάτι πέτρας, συνήθως μάρμαρο η γρανίτης, με στρογγυλεμένες γωνίες και υδροδυναμικό σχήμα, βάρους από 8-14 κιλά, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι σφουγγαράδες από την αρχαιότητα μέχρι πριν από λίγα χρόνια, σαν βοηθητικό εργαλείο στις καταδύσεις τους.

Στην μια της άκρη υπάρχει μια τρύπα στην οποία είναι δεμένο ένα μακρύ σχοινί που ξετυλίγεται από την βάρκα κατά την κατάδυση και ξαναμαζεύεται κατά την ανάδυση. Σ’ αυτήν είναι περασμένο και ένα μικρό σχοινί με μια θηλειά, την οποία περνά στον καρπό του ο σφουγγαράς, για να μπορεί να ελευθερώνει τα χέρια του χωρίς να χαθεί η σκανταλόπετρα και η σύνδεσή του με την βάρκα.

Μέχρι την δεκαετία του ‘60, αρκετοί σφουγγαράδες χρησιμοποιούσαν αυτή την πανάρχαια μέθοδο κατάδυσης με σκανταλόπετρα, η οποία ανάγεται απ΄ την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου!!

Ο γυμνός δύτης βουτούσε από την βάρκα κρατώντας την σκανταλόπετρα με τα δύο του χέρια και τον ένα καρπό περασμένο στην θηλειά.

Στην διάρκεια της κατάδυσης χρησιμοποιούσε την σκανταλόπετρα σαν βάρος για να καταδύεται γρήγορα, σαν πηδάλιο γιά να αλλάζει κατεύθυνση και σαν φρένο για να επιταχύνει η να επιβραδύνει τον ρυθμό κατάδυσης.

Όταν έφτανε στον βυθό, ελευθέρωνε τα χέρια του για να μαζέψει τα σφουγγάρια και όταν τελείωνε την δουλειά του έδινε το σχετικό σήμα στον βοηθό πάνω στη βάρκα, με το σκοινί που ήταν δεμένο στην σκανταλόπετρα.

 Τότε ο βοηθός, τραβώντας το σκοινί, ανέβαζε στην επιφάνεια τον σφουγγαρά που στηριζόταν στο σκοινί η και με τα πόδια του πάνω στην σκανταλόπετρα.

Όπως φαίνεται από αυτή τη μικρή περιγραφή η σκανταλόπετρα έχει πολλαπλό ρόλο. Είναι το αντίστοιχο των σημερινών βαρών που χρησιμοποιούνται στις καταδύσεις αλλά ταυτόχρονα είναι έρμα, πηδάλιο, φρένο και βάση στήριξης κατά την ανάδυση.  Ενώ το σχοινί που είναι δεμένη, εκτός των άλλων, είναι το μέσο επικοινωνίας, δηλ. ο ομφάλιος λώρος μεταξύ του σφουγγαρά με την βάρκα. Η μέθοδος της  κατάδυσης με σκανταλόπετρα έχει ιστορία χιλιάδων χρόνων. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο έφτασε σε μέγιστα επίπεδα τελειότητας και μέγιστα επίπεδα ασφάλειας.

Ο τρόπος αυτός κατάδυσης για σφουγγάρια ήταν διαδεδομένος σε όλα τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους και κυρίως στην Κάλυμνο μέχρι την δεκαετία του ‘60, όπου μετά αντικαταστάθηκε με το σκάφανδρο, τον ναργιλέ κ.λ.π.

Το γεγονός ότι είναι μια σκληρή δουλειά αλλά και η βιομηχανοποίηση των καταδύσεων, οδήγησαν την κατάδυση με σκανταλόπετρα, σε πλήρη εξαφάνιση!!!

Μια γνωστή κατάδυση, παγκοσμίως, με σκανταλόπετρα, είναι εκείνη του Γεωργίου Χατζή του Στάθη (γνωστός και ως Χατζηστάθης), που στις 14 Ιουλίου  1913 καταδύθηκε με μια σκανταλόπετρα στο χέρι 14 κιλών, ανοικτά της Καρπάθου, σε βάθος 83 μέτρα, για να ανασύρει την χαμένη άγκυρα  του Ιταλικού Θωρηκτού “Reggina Margherita”. Όταν οι Ιταλοί τον κάλεσαν να τον τιμήσουν για την εξαιρετική του αυτή βοήθεια, αυτός ζήτησε αντί βραβεία και μετάλλια τιμής, να του δοθεί η ελεύθερη άδεια αλιείας με δυναμίτη. Και δυστυχώς το πέτυχε!!! Ήταν ο μοναδικός την εποχή εκείνη, που νόμιμα ψάρευε με δυναμίτη!!!!   

Πολλοί αθλητές μέχρι σήμερα έχουν καταδυθεί σε διάφορα βάθη με αυτό τον τρόπο!! Ο Umberto Pelizzari, στις 12 Σεπτεμβρίου 1988, καταδύθηκε στο ίδιο σημείο που ανασύρθηκε η άγκυρα του Ιταλικού πλοίου, σε βάθος 100 μέτρων, μόνο με το μαγιό του και κρατώντας στα χέρια μια σκανταλόπετρα 7 κιλών, προς τιμή των Ελλήνων σφουγγαράδων και του Χατζηστάθη!!!

Στην συνέχεια, στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, έγιναν διάφοροι αγώνες αλλά και επιδείξεις ελεύθερης κατάδυσης με σκανταλόπετρα, ανακαλύπτοντας έτσι ένα νέο αλλά πανάρχαιο τρόπο κατάδυσης, ο οποίος αποδεικνύεται πολύ ασφαλής αλλά και πολύ γοητευτικός!!!

Έτσι λοιπόν, διάφοροι φορείς της Καλύμνου αποφάσισαν να οργανώνουν κάθε χρόνο, αγώνες ελεύθερης κατάδυσης με σκανταλόπετρα!!

Οι πρώτες μέρες των αγώνων είναι αφιερωμένες σε θεωριτη-πρακτικά σεμινάρια στις τεχνικές κατάδυσης με την πέτρα. Είναι πολύ μεγάλος ο αριθμός των συμμετασχόντων κάθε χρόνο, όλων των ηλικιών και των δύο φύλων, διαφορετικών εθνικοτήτων!!! Σκοπός των σεμιναρίων αυτών είναι να γνωρίσουν οι αθλητές όλα τα μυστικά της πέτρας που θα τους χρησιμεύσουν τις 2 τελευταίες μέρες των αγώνων!!!! 

Στην πορεία των αγώνων δοκιμάστηκαν πολλοί τρόποι κατάδυσης, όπως ο «παραδοσιακός» ο αρχικός και πανάρχαιος με μόνο μαγιό, ο αθλητικός, με καταδυτικό εξοπλισμό, ταχύτητα δρόμου στον βυθό με την πέτρα στο χέρι και άλλοι!!! 

Μ’ αυτό τον τρόπο θέλαμε να δείξουμε την διαφορά της άπνοιας του παρελθόντος και του σήμερα, τις ρίζες μας και γιατί όχι μια αθλητική δραστηριότητα του αύριο!!

Στην παραδοσιακή κατάδυση, η Οργανωτική Επιτροπή επιτρέπει πάντα την χρήση μανταλακιού, για να διευκολύνεται η εξίσωση των αθλητών, κατά την κατάδυση, δίχως να αφήνουν την πέτρα απ’ τα χέρια τους. Πρέπει να τονίσουμε ότι όλοι οι σφουγγαράδες στα πρώτα τους βήματα σ’ αυτή την δουλειά, αναγκαζόντουσαν να σπούνε τα τύμπανά τους με μια διαδικασία  απάνθρωπη και πολύ επώδυνη, το γνωστό “xemixiasma”, για να μην έχουν προβλήματα εξίσωσης ή διάφορες παθολογικές καταστάσεις και έτσι θα σταματούσαν για μερικές μέρες την δουλειά τους.

Ο υπεύθυνος γιατρός του “Reggina Margerita”, Giuseppe Musegno, γράφει για τον Χατζηστάθη: «Έχει ακοή πολύ ελαττωμένη, αφού το ένα τύμπανο είναι τρύπιο και το άλλο λείπει ολοσχερώς»!!!!

Στους φετινούς τελευταίους αγώνες και με την αλλαγή του κανονισμού με την συνεργασία και ξένων Ομοσπονδιών καθιερώθηκε η παραδοσιακή κατάδυση ανά ομάδες ως το επίσημο άθλημα! Δηλαδή κάθε ομάδα αποτελείται από δύο αθλητές, που εναλλάσσονται τους ρόλους, την μία φορά ο ένας βουτάει (βουτηχτής) και ο άλλος (κολαουζέρης) τραβάει τον αθλητή με την πέτρα και στην συνέχεια αλλάζουν ρόλους!!!

Η πέτρα μπορεί να είναι ένα αποτελεσματικό βοηθητικό εργαλείο για την κατάδυση και η τεχνικής της βουτιάς προβλέπει:

- Η βουτιά πρέπει να είναι όσο το δυνατό ποιο κάθετη ως προς την επιφάνεια της θάλασσας

-  Τα χέρια πρέπει να τεντωμένα και να κρατούν σφικτά την πέτρα

- Κρατώντας την πέτρα πολύ μπροστά, στα πρώτα μέτρα, αποκτάς μεγάλη ταχύτητα

- Κρατώντας την στην μέση, έχεις μια μέση ταχύτητα και

- Κρατώντας την στο πίσω μέρος, έχεις μικρή ταχύτητα

Κατά την κατάδυση ο αθλητής πρέπει να συνηθίσει να βλέπει με γυμνό οφθαλμό, αφού δεν φορά μάσκα και να συνηθίσει στις διαφορές της αλλαγής θερμοκρασίας του νερού (θερμοκλινές

Η σκανταλόπετρα κατά την κατάδυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

- Σαν φρένο, για να ξεπεράσουμε προβλήματα εξίσωσης, ορατότητας, κ.λ.π., γυρνώντας την πέτρα προς τα πάνω, ελαττώνουμε την ταχύτητα καθόδου

- Σαν τιμόνι, γυρνώντας την πέτρα δεξιά – αριστερά, πηγαίνουμε ανάλογα

- Σαν έρμα, κρατώντας την πέτρα στην μασχάλη μας, μπορούμε να μείνουμε στον βυθό, ακόμα και να περπατήσουμε ή να τρέξουμε

Υποστηρίζεται από χρόνια, ότι η ελεύθερη κατάδυση με σκανταλόπετρα είναι  πολύ ασφαλής, γιατί???

1) Η κατανάλωση του οξυγόνου είναι ελάχιστη, λόγω των ελαχίστων κινήσεων του αθλητή. Ο αθλητής βουτάει, τον κατεβάζει η πέτρα και όταν φτάσει στο επιθυμητό βάθος, στηρίζεται με τα πόδια στην πέτρα και αφού κάνει σήμα, χτυπώντας-τραβώντας 2 – 3 φορές το σχοινί ο βοηθός του (κολαουζέρης), τον τραβάει στην επιφάνεια!!!

2) Σ’ αυτό το είδος κατάδυσης, δεν είσαι ποτέ μόνος!!!! Χρειάζεται τουλάχιστον ακόμα ένας για να σου δώσει την πέτρα και το σχοινί και μετά να σε ξανατραβήξει στην επιφάνεια με την πέτρα!!!

3) Το σχοινί κάθε 5-10 μέτρα είναι σημειωμένο, έτσι ώστε κάθε στιγμή γνωρίζουμε το βάθος του αθλητή

4)Για οτιδήποτε πρόβλημα στην κατάδυση, μπορείς να αφήσεις την πέτρα και να επιστρέψεις στην επιφάνεια

5) Στην επιφάνεια, εκείνος που σου δίνει το σχοινί, για οποιοδήποτε πρόβλημα μπορεί να διακόψει την κατάδυση, σταματώντας-κρατώντας το σχοινί

6) Κατά την διάρκεια των αγώνων, οι κριτές επιφανείας ή της θαλάσσης, για οτιδήποτε πρόβλημα μπορούν να διακόψουν κάθε κατάδυση

7) Τέλος, το ποιο σημαντικό είναι ότι η ίδια η βιβλιογραφία αιώνων, δεν αναφέρει κανένα θανατηφόρο ατύχημα εξ αιτίας αυτού του τύπου κατάδυσης. Και η δική μας εμπειρία, μετά μια δεκαετία αναρίθμητων καταδύσεων σε προπονήσεις ή αγώνες δεν έχει καταγράψει κανένα καταδυτικό ατύχημα, ούτε σάμπα, ούτε υποξία, απολύτως τίποτα!!! Θύματα υπήρξαν, κυρίως την εποχή που οι Καλύμνιοι σφουγγαράδες έφταναν στα παράλια της Β. Αφρικής, αλά μόνο από καρχαρίες!!!!!

Στην αναζήτηση μιας ακόμα καλύτερης κατάδυσης κατά τους αγώνες, η Οργανωτική Επιτροπή των αγώνων εξουσιοδότησε ειδικούς για να μελετήσουν

1) Το βάρος της πέτρας που θα μεταχειρίζεται κάθε αθλητής ανάλογα με τον σωματότυπο του

2) Για λόγους υδροδυναμικής, αν θα πρέπει να αλλαχτεί το σχήμα της πέτρας και

3) Εάν ναι, ποιο θα είναι το καινούργιο σχήμα της

 Εργαζόμαστε σταθερά έχοντας πάντα ως  γνώμονα την μεγαλύτερη ασφάλεια όλων των συμμετασχόντων, γιατί στους δικούς μας αγώνες παίρνουν μέρος επαναλαμβάνω, άτομα όλων των ηλικιών κάθε φύλου, διαφόρων εθνικοτήτων και με διαφορετικές εμπειρίες και επιδόσεις στην ελεύθερη κατάδυση και όλα αυτά χάρη στον καινούργιο μας κανονισμό, ο οποίος προβλέπει 13 διαφορετικές κατηγορίες ηλικιών και βάθους, δίνοντας σε όλους την ικανότητα να πάρουν μέρος σε μια ασφαλή, περιβαλλοντολογική και οικολογική κατάδυση.

Ευχαριστώ

Ν.Σ.Τρικοίλης